Fobia jest zaburzeniem nerwicowym charakteryzującym się przede wszystkim objawami przerażenia. Pacjenci odczuwają intensywny i irracjonalny lęk przed określonymi przedmiotami lub sytuacjami, któremu towarzyszy wyraźny niepokój i objawy ze strony autonomicznego układu nerwowego. Aktywnie unikają oni tych czynników wywołujących lęk, aby złagodzić swoje cierpienie.Pacjenci zdają sobie sprawę, że ich lęki są irracjonalne i niepotrzebne, ale nie są w stanie ich kontrolować, co prowadzi do upośledzenia codziennego funkcjonowania. Przedmiotem lęku może być jedna lub wiele rzeczy, takich jak zwierzęta, otwarte przestrzenie, zamknięte pomieszczenia, wysokości lub sytuacje społeczne. Zaburzenie to dotyka głównie nastolatków i osoby starsze, a częściej występuje u kobiet.Zagraniczne badania wskazują na częstość występowania wynoszącą 6‰ w populacji ogólnej (1983), natomiast badania przeprowadzone w Chinach wskazują na średnią częstość występowania wynoszącą 0,59‰ (1982). Jednak badania Agrasa z 1969 r. wykazały częstość występowania wynoszącą 77‰. Etiologia fobii pozostaje niejasna.Badania sugerują potencjalny związek z predyspozycjami genetycznymi, czynnikami konstytucjonalnymi, wpływami fizjologicznymi i elementami psychospołecznymi. Poniżej analizujemy te przyczyny, aby lepiej zrozumieć, jak mogą powstawać fobie i jak można zwiększyć profilaktykę w życiu codziennym. 1. Czynniki genetyczne Agorafobia wykazuje skupiska rodzinne, dotykając szczególnie kobiety. Badania wskazują na wyższy wskaźnik zgodności wśród bliźniąt jednojajowych w porównaniu z bliźniętami dwujajowymi.Niektóre specyficzne fobie wykazują wyraźne tendencje dziedziczne, takie jak fobia przed krwią i zastrzykami. 2. Czynniki konstytucjonalne Wcześniej uważano, że pacjenci przed wystąpieniem fobii często wykazywali nieśmiałą, pasywną, zależną i wysoce introwertyczną osobowość, z predyspozycją do lęku, strachu i tendencji obsesyjnych. Osoby, które w dzieciństwie doświadczały nadmiernej opieki matki, są również bardziej podatne na rozwój fobii w wieku dorosłym.
3. Czynniki fizjologiczne
Badania wskazują na podwyższony poziom pobudzenia w układzie nerwowym osób cierpiących na fobie. Osoby te wykazują zwiększoną wrażliwość i czujność, utrzymując stan nadmiernego pobudzenia. Dominuje u nich układ współczulny, co wiąże się ze zwiększonym wydzielaniem adrenaliny i tyroksyny. Jednak związek przyczynowo-skutkowy między tym stanem fizjologicznym a fobią pozostaje niejasny.
4. Czynniki psychospołeczne
Pacjenci mogą doświadczać określonych czynników psychologicznych poprzedzających pierwszy epizod. Dane wskazują, że prawie dwie trzecie osób cierpiących na fobie może aktywnie powiązać swój stan z konkretnym wydarzeniem.Na początku XIX wieku amerykańscy psychologowie wykorzystali teorię odruchów warunkowych do wyjaśnienia mechanizmu rozwoju fobii. Stwierdzili oni, że nasilenie i utrzymywanie się objawów lęku wynika z powtarzającego się narażenia na bodźce wywołujące lęk, podczas gdy zachowania unikowe utrudniają wygaszenie tego warunkowania.Oznacza to, że gdy pacjent napotyka konkretny bodziec wywołujący strach, inne bodźce niebudzące strachu (bodźce niezwiązane) obecne w tej samej sytuacji mogą jednocześnie oddziaływać na korę mózgową pacjenta. Razem tworzą one mieszany bodziec, który ustanawia odruch warunkowy. W konsekwencji, przy kolejnym narażeniu na taką sytuację, nawet w obecności tylko bodźców niezwiązanych, może zostać wywołany intensywny strach.Jednak teoria odruchu warunkowego ma trudności z wyjaśnieniem przypadków, w których pacjenci nie mają historii traumatycznych doświadczeń lub w których obiekty strachu często się zmieniają.