Sürekli yeni eşyalar edinirken, insanlar biriktirdikleri büyük miktardaki gereksiz eşyaları atmaya isteksiz kalırlar. Bazı kişiler bu davranış nedeniyle günlük yaşamlarının ciddi şekilde bozulduğunu bile hissederler. Psikologlar bunu, halk arasında "istifleme manisi" olarak bilinen kompulsif istifleme olarak adlandırılan psikolojik bir bozukluk olarak tanımlarlar.
Çok fazla eşya bir sorundur
Janice Alloca ve Lorraine Brennan kompulsif istiflemeden büyük ölçüde muzdariptir.
Lorraine'in istifleme alışkanlığı 20 yıldır devam etmektedir.O, babası, oğlu ve nişanlısı ile birlikte ABD'nin Massachusetts eyaletinde iki katlı bir evde yaşıyor. Evin çoğu odası aşırı derecede dağınık ve bazıları yaşanmaz hale gelmiş. Nişanlısıyla paylaştığı yatak odası-ofis, eşyaların seliyle boğulmuş, tam bir kargaşa içinde. Eşyaları atmaya çalıştılar ama her seferinde başarısız oldular. Lorraine'in cüzdanı çeşitli fişlerle dolu.İstifçilik sadece Loran'ın hayatını mahvetmekle kalmamış, tüm ailesini de etkilemişti. Oğlu eve arkadaşlarını getiremiyordu. Sekiz yıldır nişanlı olmalarına rağmen, nişanlısı kaotik yaşam koşulları nedeniyle onunla evlenmeyi henüz kabul etmemişti.Janice şöyle dedi: "Kendimi bildim bileli sürekli bir şeyler depoluyor, saklıyor ve biriktiriyorum. Şimdi atmam gereken eşyaların arasında yaşamak zorunda kalıyorum. O kadar çok eşyam var ki evim tamamen yaşanmaz hale geldi. Odalarda oturacak yer yok. Mutfağa giremiyorum. Düşünebileceğiniz her türlü çay içme aksesuarına sahibim, ama kimseyi çaya davet edemiyorum. Biriktirdiğim eşyalar günlük hayatımın her alanını istila etti."
Connecticut, Hartford'daki Institute for Living'in Anksiyete Bozuklukları Merkezi Direktörü David Tolin, araştırmaların Amerika Birleşik Devletleri'nde kompulsif istiflemenin yaygınlığının beklentileri çok aştığını ortaya koyduğunu belirtiyor: "Yaklaşık 15 milyon kişi bu durumdan etkileniyor, bu da ABD nüfusunun %5'ine denk geliyor."
Torring'in istiflemenin zararlı etkileri üzerine yaptığı araştırmada, araştırmacılar kompulsif istiflemenin diğer birçok ruhsal bozukluktan daha zararlı olduğunu keşfederek şaşkına döndüler. Çok sayıda hasta, normal şekilde çalışamadıkları veya yaşayamadıkları için maddi sıkıntılarla boğuşuyor.
Obsesif Kompulsif Bozukluk Değil
26 Mart'ta American Broadcasting Company tarafından bildirildiği üzere, kompulsif istifçiliğin obsesif kompulsif bozukluğun bir türü olduğu yaygın olarak kabul edilmektedir. Ancak, son araştırmalar, kompulsif istifçiliğin obsesif kompulsif bozukluktan tamamen ayrı bir ruhsal bozukluk olduğunu göstermektedir.
Dr. Torin'in temel araştırması, kompulsif istifçilerin beyin mekanizmalarına odaklanmaktadır. Dr. Torin, "Psikiyatri ve psikoloji alanları, kompulsif istifçiliği henüz tam olarak tanımlamamıştır. Bizim görevimiz, istifçilerin beyin mekanizmalarını ortaya çıkarmaktır" demiştir.
Bu amaçla Torin, "istifçiler" karar verirken hangi beyin bölgelerinin aktif hale geldiğini gözlemleyen bir deney gerçekleştirmiştir.Janice, Dr. Torin'in deneklerinden biri oldu. Onu bir beyin tarayıcısına bağladıktan sonra, ona mektuplar göstererek bunları atmak isteyip istemediğine karar vermesini istedi. Ardından mektubun parçalanmasını izlemesi gerekti. Bu süreçte, Janice'in beyninde karar vermeyle ilişkili orbitofrontal korteks aktif hale geldi. Aynı zamanda, nesnelerle bağlantılı anıları arayan hipokampus da artan aktivite gösterdi.
İstifçiler sürekli olarak bir nesneyi hatırlamaya çalışırlar: nesnenin ne olduğunu ve neden saklandığını. Buna karşılık, kompulsif olmayan istifçiler nesne üzerinde bu kadar fazla durmazlar.
Torin şunları söyledi: "Kompulsif bir istifçinin nesneleri biriktirdiğinde beyin aktivitesinin normal kalıplardan önemli ölçüde farklı olduğunu keşfettik. Bu kişi neyi atacağına karar vermeye çalıştığında, sanki son derece acı verici bir deneyim yaşıyormuş gibi davranıyor."
Torin şöyle açıklıyor: "Biriktiriciler aşırı düşünme eğilimindedir. Bir karar vermeden önce, hafızalarını araştırmak için büyük çaba sarf ederler ve eşya ile ilgili her durumu hatırlamaya çalışırlar. Ancak bu zorlu süreçten sonra, acı verici bir şekilde bir sonuca varmaya çalışırlar."
Tedavi Yaklaşımları
Kompulsif biriktirme bozukluğunun tedavisi yoktur ve bu durumu tedavi etmek için herhangi bir ilaç bulunmamaktadır.Bilişsel davranışçı terapi, şu anda istifçilerin karar vermelerine ve duygularını dengelemelerine yardımcı olabilecek tek yaklaşımdır. ABD'nin Hartford kentinde, dağınık bir atölyede, bir kuruluş kompulsif istifçilerin normal hayatlarını yeniden kurmalarına yardımcı oluyor. Burada istifçiler, ayrılmakta zorlandıkları eşyaları "acımasızca" atmayı öğreniyorlar.
Kurucu Beth Johnson, hastalar için "alışveriş yapmama gezileri" de düzenliyor ve birçok istifçinin aynı zamanda kompulsif alışverişçi olması nedeniyle, gereksiz eşyaları satın almamaları için onları eğitiyor.
Beth şöyle diyor: "Bu eşyaların hayatlarına ne kadar uygunsuz olduğunu anlamalarını sağlamaya çalışıyorum. Zaten ağzına kadar dolu bir eviniz varsa ve her hafta veya her gün yeni eşyalar ekliyorsanız, aslında kendinizi mahvediyorsunuz."
Massachusetts'teki Smith College'da psikoloji profesörü olan Dr. Randy Frost, Torin ile birlikte Buried by Your Possessions (Eşyalarınızın Altında Gömülü) adlı kitabın ortak yazarıdır.
Frost, "İstifçilerin eşyalara olan bağlılıklarının o kadar yoğun olduğunu öğrendik ki, onların bu kendilerine zarar veren davranışlarından vazgeçmelerini sağlamak zor. Onlardan eşyaları atmalarını istemek, onları umutsuzluğa sürükler. Ancak, onları bunu tekrar tekrar yapmaya zorlayarak, sonunda eşyalardan vazgeçmeyle ilişkili aşırı duygusal tepkiyi kaybederler" diyor.
Önünde uzun bir yol var
Loran'ın tedavisi sırasında Frost, onunla bire bir deneyler yaptı. Birkaç saat içinde Loran, faturaları ve çöpleri atabildi, ancak çoğu istifçi gibi, normal bir hayat sürmek için önünde hala uzun bir yol var.
Lorraine'in istifçiliği bırakmasının en önemli nedeni, evini temizlemezse nişanlısını kaybedeceğinden korkmasıydı. ABC muhabiri ona nişanlısının gerçekten onu terk edebileceğine inanıp inanmadığını sorduğunda, Lorraine şöyle cevap verdi: "Bunu düşünmek istemiyorum. İlişkimizin bitmesini istemiyorum. Daha iyi olmak istiyorum. Evimin temiz ve düzenli olmasını istiyorum. Artık böyle yaşamak istemiyorum. Gerçekten istemiyorum."
Janice, "sihirli bir hap ya da herkese uyan tek bir çözüm" olmadığını, ancak istifçilerin normal hayatlarını yeniden kurmalarına yardımcı olan kuruluşların önemli destek sağladığını belirtti.
Janie'nin evi hala eşyalarla dolu olsa da, "Artık bodrumu hiç düşünmediğim kadar iyi düzenleyebiliyorum" dedi. O zamandan beri en üst katı yeğenine kiraladı. "Bu zorlu bir süreç" diye kabul etti, "yavaş ama istikrarlı bir ilerleme süreci."Janice, en büyük değişimin durumunu kabul etmek ve kabullenmek olduğunu belirtiyor, ancak stres ve ruh hali değişimleri ilerlemeyi engellemeye devam ediyor. (Guo Shuang) İlgili bağlantı: Kompulsif İstifleme Bozukluğu Kompulsif istifleme bozukluğu olan kişiler genellikle yoğun bir sahiplenme duygusu gösterir ve günlük yaşamlarını aksatmasına rağmen en sıradan eşyaları bile atmakta zorlanırlar.
Biriktirme bozukluğu olan kişiler sadece evlerinde dağınıklık yaratmakla kalmazlar. Uzmanlar, çoğu hastanın fazla eşyaları atamadığını ve bu nedenle mutfak gibi yaşam alanlarını normal insanlar gibi kullanamadıklarını, ancak bu dağınıklığın kendilerini de derinden rahatsız ettiğini belirtiyorlar. (Guo Shuang)