1. Zmiany fizyczne: szybki wzrost, przyrost masy ciała i rozwój twarzy w kierunku cech dorosłych. Cofanie się linii włosów. 2. Rozwój i dojrzewanie płciowe: dojrzałość płciowa jest ostatnim etapem rozwoju fizycznego, oznaczającym zazwyczaj zakończenie wzrostu fizjologicznego. W okresie dojrzewania następuje wyraźny rozwój narządów płciowych i pojawienie się drugorzędnych cech płciowych.
Budzenie się świadomości seksualnej
Wraz z dojrzewaniem układu rozrodczego narządy płciowe rozwijają się wraz ze stopniowym budzeniem się świadomości seksualnej. Nastolatki zaczynają wykazywać zainteresowanie płcią przeciwną i pragną bliskości, jednak nieśmiałość i czynniki społeczne często pogłębiają przepaść między płciami. Sytuacja ta nieco się poprawia po rozpoczęciu nauki w szkole średniej.
Sprzeczności w rozwoju psychicznym
Rozwój psychiczny często pozostaje w tyle za dojrzewaniem fizycznym, powodując brak równowagi między umysłem a ciałem.Dojrzałość fizyczna sprzyja silnemu poczuciu dorosłości, podczas gdy rozwój psychiczny pozostaje w dużej mierze na poziomie dziecięcym, tworząc stan półdojrzałości. Typowe przejawy to: buntowniczość i zależność, introwertyczność i ekstrawertyczność, odwaga i nieśmiałość – jednoczesne odrzucanie i trzymanie się dzieciństwa, co powoduje głęboki konflikt psychologiczny.
Rozwój społeczny w okresie dojrzewania
1. Rozwój samoświadomości. Nastolatki intensywnie zajmują się swoim wyglądem i sylwetką; mają obsesję na punkcie swoich zdolności akademickich i ocen, postrzegając je jako swoją podstawową wartość; priorytetowo traktują rozwój swojej indywidualności, dążąc do wyróżnienia swojej osobowości.
2. Niestabilność emocjonalna, której często towarzyszą trudności z samokontrolą, drażliwość i częste epizody negatywnych emocji, takich jak depresja i przygnębienie.
Rozwój interpersonalny
1. Relacje z rówieśnikami. W okresie dojrzewania zaczynają tworzyć się różne grupy. Bliscy przyjaciele to zazwyczaj jedna lub dwie osoby, zazwyczaj tej samej płci i o podobnych cechach. Relacje między kolegami i koleżankami z klasy przebiegają według schematu: początkowa dystansowość, a następnie zbliżenie.
2. Relacje z rodzicami. Nastolatki rozwijają poczucie niezależności i nie postrzegają już rodziców jako absolutnych wzorców do naśladowania. Stają się mniej posłuszne i coraz bardziej buntownicze.Ich ocena innych staje się bardziej obiektywna, stopniowo dostrzegają zarówno mocne, jak i słabe strony rodziców.
3. Relacje z nauczycielami. Nastolatki nie postrzegają już nauczycieli jako absolutnych autorytetów, jak w dzieciństwie, ani nie akceptują ślepo wszystkich poleceń. Wybierają niektórych nauczycieli i pilnie uczą się odpowiednich przedmiotów, jednocześnie wyśmiewając nauczycieli, których nie lubią, nadając im przezwiska lub stosując inne środki.