Kiedy ktoś jest prześladowany, niemal każdy instynktownie reaguje odwetem! Jednak mózg ocenia dysproporcję sił, zanim zdecyduje się na natychmiastowy atak – w końcu prześladowanie słabszych i strach przed silniejszymi to ewolucyjne instynkty przetrwania. Ci, którzy nie mają odwagi otwarcie się przeciwstawić, niekoniecznie są skłonni ponosić straty; mogą zamiast tego uciekać się do podstępnych taktyk, aby spowodować nieszczęście agresora.Krótko mówiąc, pragnienie zemsty jest powszechne. Pomimo współczesnych przepisów prawnych i zasad etycznych aktywnie promujących legalne kanały rozwiązywania sporów oraz opowiadających się za większą tolerancją i akceptacją, nadal niemożliwe jest stłumienie pragnienia dochodzenia sprawiedliwości poprzez własne działania w obliczu niesprawiedliwości.Czy pragnienie zemsty jest jedną z mroczniejszych cech psychologicznych ludzkości? Niekoniecznie. Jak mówi przysłowie: „Kto nie mści się, nie jest dżentelmenem”. Konfucjanizm kładzie nacisk na dobroć, prawość, przyzwoitość, mądrość i uczciwość, propagując zasadę „Nie narzucaj innym tego, czego sam nie pragniesz” oraz „Dżentelmen odpłaca za krzywdy sprawiedliwością”. Konfucjanizm, który dominował w chińskiej kulturze przez całą jej długą historię, utrzymywał, że uzasadniona zemsta nie jest zła, co wskazuje, że w starożytności akceptowano odwet.Wiele wojen wybuchło w wyniku wzajemnych odwetów między walczącymi stronami, a zemsta odgrywała kluczową rolę w całej historii ludzkości. Niektórzy uczeni twierdzą, że odwet utrzymuje porządek społeczny poprzez karanie niesprawiedliwości. W społeczeństwach prymitywnych, w których nie istniały przepisy przewidujące karę za morderstwo lub zwrot skradzionego mienia, przestępstwa te mnożyły się, poważnie zagrażając przetrwaniu wczesnych ludzi.Prymitywna zemsta służyła jako ostrzeżenie: zabicie naszego krewnego lub kradzież naszych zapasów pociągało za sobą równą zemstę, co powstrzymywało przed dalszymi wykroczeniami. Strach wywołany zemstą sprzyjał niezbędnej współpracy społecznej, umożliwiając przetrwanie ludzkości.
Chociaż zemsta zachowuje swoją funkcję ostrzegawczą, współczesne rozumienie uznaje jej rolę w przywracaniu równowagi psychicznej ofiarom poprzez naprawienie krzywdy.Stanowi to jeden z mechanizmów samoregulacyjnych ludzkości: wyładowanie emocji, skierowane konkretnie na określony cel. Po wyładowaniu emocji człowiek naturalnie czuje się odświeżony – nie obejmuje to jednak odwetu wobec społeczeństwa i powodowania cierpień niewinnych osób.
Ponadto działania odwetowe podejmowane w odpowiedzi na niesprawiedliwość aktywują ośrodki nagrody w mózgu, wywołując uczucie przyjemności. Wyjaśnia to, dlaczego widzowie czerpią satysfakcję z oglądania zemsty na złoczyńcach w filmach i telewizji.