In mijn kindertijd was de twaalfde maanmaand altijd druk. In deze korte maand moest je tal van taken volbrengen: grondig schoonmaken, nieuwe kleding kopen, feestelijke gerechten bereiden. Tegelijkertijd hing er een sfeer van mysterie – knoedels die op oudejaarsavond werden ingepakt, mochten niet in de keuken worden bewaard en je durfde niet naar de buren te kijken die gebak aan het bakken waren.
Het begin van de twaalfde maand bracht een voortdurend gevoel van urgentie met zich mee. Het nieuwe jaar voelde alsof iemand achter je met een zweep stond te zwaaien en je meedogenloos sloeg.Daarom waren de volwassenen druk in de weer, "alsof de duivel op het vuur blies", "hun hielen achter hun hielen aan".
In de twaalfde maanmaand waren vrouwen steevast het drukst.
"Na de vijfde dag van de twaalfde maand ontkiemen bonen als bijlbladen. Na de achtste dag worden ze zo dik als eetstokjes. Na Nieuwjaar strekken ze zich uit tot ze zo lang zijn als dakspanten." Terwijl ze deze woorden mompelde, zongederde moeder tarwe, waste ze graan en maalde ze meel.
Ze nam de tarwe die ze de hele zomer had bewaard, schepte die met een maatbeker uit de meelkast, droeg die naar de irrigatiesloot om schoon te wassen en bracht die vervolgens terug om op matten te spreiden om te drogen. Nadat het gedroogd was, ging ze "vragen om te malen".
Ze haalde de tarwe die ze de hele zomer niet had willen eten met een maatbeker uit de meelkast, droeg die naar de irrigatiesloot omZe haalde de tarwe die ze de hele zomer had bewaard met een schep uit de meelkast, bracht die naar de irrigatiesloot om hem schoon te wassen en bracht hem vervolgens terug om hem op matten te spreiden om te drogen. Daarna ging ze "om de molen vragen".
De vrouwen waren ook druk bezig met handwerk. Ze sponnen vroeg in het seizoen garen en weefden stoffen: geruite en gestreepte stoffen voor de meisjes; grove witte stoffen, blauw of zwart geverfd, voor de jongens.Mijn tante was naaister; elk nieuwjaar maakte ze kleding voor mijn broers en zussen en mij. In ruil daarvoor maakte moeder schoenen voor haar kinderen.Vervolgens gingen we met manden vol in groepjes naar het 'Warm Water Beach' achter de klif om te wassen. Houten hamers en zeepkussentjes kwamen tevoorschijn en 'thump thump thump', werd er geslagen tot het water overal heen spatte. Bij terugkomst zetten we bamboestokken op en hing de kleurrijke was als een regenboog van vlaggen.
De twaalfde maanmaand betekende ook marktdagen, waarop zelfgekweekte producten werden geruild voor geld om nieuwjaarsbenodigdheden te kopen. De snijplanken en potdeksels van mijn vader, de strooien ringen van oom Wenyao... alles moest voor het nieuwe jaar op de grote markten worden verkocht, om vervolgens dit en dat te kopen. De markten waren drukbezocht en strekten zich uit van de Oostpoort tot de Westpoort, met aan beide kanten van de straat warennen uitgestald.
Op de negenentwintigste dag van de twaalfde maanmaand was het "Rush Market": rijk of arm, mensen kochten wat ze nodig hadden en haastten zich weg. Er was geen tijd om rond te kijken of te onderhandelen.
Jarenlang waren er op de markt geen nieuwjaarsprenten te koop, alleen portretten van voorzitter Mao. De muren van de grotwoning waren ongelijk en vochtig, waardoor lijm en punaises volkomen nutteloos waren.Mijn vader spijkerde de portretten voorzichtig in de hoeken vast met lange spijkers voor droog timmerwerk, uit angst dat zijn hand zou wegglijden en hij voorzitter Mao 'per ongeluk zou verwonden'. Het slachten van varkens en kippen hield de mannen ook bezig. In de koude twaalfde maanmaand vonden de mannen tijd om brandhout te verzamelen in de bergen, ter voorbereiding op het stomen van broodjes en het koken van stoofpotten.Het verzamelde brandhout werd vervolgens in stukken gehakt en netjes opgestapeld voor de ingang van de grot of onder de dakrand. Deze ordelijke stapels zagen er warm en gezellig uit en gaven aan dat dit een huishouden was dat wist hoe het goed moest leven.
De meer ijverigen ruimden de binnenplaats vroeg op, legden stenen en tegels netjes in de hoeken, ruimden mest op uit varkenshokken, kippenhokken en konijnenhokken, vervingen die door verse aarde en maaiden het gras op de randen van de kliffen. Wat maakt rijkdom of armoede uit als het nieuwjaar aanbreekt? Reinheid is het allerbelangrijkste, nietwaar? Men lacht immers om vuil, niet om armoede.
Hier stomen we broodjes met grote potten, strooien ringen en bamboestrips. Behendige mannen trokken de heuvels in om kudzu-ranken en wit gras te verzamelen, waarna ze terugkeerden om strooien ringen te vlechten. Behalve voor persoonlijk gebruik konden deze op de markt worden verhandeld voor een paar munten.
Vader was timmerman. In de twaalfde maanmaand kwamen buren met z'n tweeën of drieën langs – de een op zoek naar een bijl, de ander op zoek naar een zaag.Na een jaar van wind en regen moest alles gerepareerd worden, of het nu een kapot potdeksel was of losse bamboeringen. Sommigen brachten hout mee voor vader om een nieuw deksel te maken, anderen brachten afgewerkte deksels mee om glad te schaven of aan te passen als ze niet goed pasten. Het was een levendig komen en gaan.
Het slachten van varkens en kippen was mannenwerk. Het slachten van varkens trok het hele dorp aan; het slachten van kippen hield het huishouden druk bezig. Vader slijpte zijn mes op de wetsteen voordat hij naar het kippenhok ging om een haan te vangen. Ik kon het niet aanzien en glipte naar buiten. Voor het slachten reciteerde moeder bezweringen: "Geef ons niet de schuld, lieve kip, maar zonder jou hebben we niets om onze gasten te serveren."" Toen ik terugkwam van achter de rots, lag de kip stil onder de dakrand. In de keuken kookte heet water, waarvan de scherpe geur zich vermengde met de feestelijke sfeer.
Het stomen van broodjes is een vak apart.
Naarmate de twaalfde maanmaand ten einde liep, werd het leven nog drukker.Op de vierentwintigste werd het huis genadeloos schoongemaakt. Moeder zette haar strohoed en stofmasker op en haalde alle potten, kruiken, kisten en kasten tevoorschijn. Met een brede bezem veegde ze het plafond en de muren van de grot schoon en verwijderde ze jarenlang opgehoopt stof van de grottenmuren, totdat ze zelf bedekt was met een dikke laag vuil.
Moeder ging deze taak altijd met grote ijver te lijf en veegde elk hoekje en gaatje zonder de minste onzorgvuldigheid. Als ik vroeg: "Waarom veeg je zo grondig?", antwoordde ze: "Het is toch nieuwjaar? We kunnen het stof niet meenemen naar het nieuwe jaar!"
Op de zesentwintigste dag van de twaalfde maanmaand werden gestoomde broodjes bereid. Elk huishouden stoomde die dag meerdere porties broodjes, genoeg om tot de vijftiende dag van de eerste maanmaand mee door te komen. Deze broodjes waren niet alleen voor eigen consumptie, maar dienden ook als geschenk voor bezoekende familieleden. Alleen de naaste familieleden kregen broodjes; verder verwijderde familieleden kregen in plaats daarvan een doos sesamwafels of een pot jam.
Het stomen van broodjes is een vak apart: het deeg moet goed rijzen en de vulling van bonenpasta moet goed bedekt zijn. Voor broodjes met groentevulling moet de groentevulling ook van tevoren worden bereid. Door de wintertemperaturen is het moeilijk om het deeg te laten rijzen, dus mengde moeder de avond van tevoren het starterdeeg en plaatste dat in een pan met warm water. Ze controleerde het meerdere keren gedurende de nacht.
Vroeg in de ochtend haalde ze het deeg eruit – twee grote kommen vol.Zodra het deeg weer gerezen was, kneedde ze het grondig en verdeelde het in gelijke porties. Deze werden gevuld met bonenpasta of kool voordat ze werden dichtgemaakt. Na het vormen lagen de broodjes op de snijplank te rusten voordat ze in de stoompan werden geplaatst. De eerste partij ging als eerste in; zodra het water kookte en de korst van de broodjes strak was geworden, volgden de tweede en derde partij. Na veertig minuten stomen waren de broodjes gaar.Wanneer je de stoompan optilt, moeten de broodjes gloeiend heet worden verwijderd. Als je ze laat afkoelen, blijven ze aan de stoomdoek plakken en worden ze door de condensatie vochtig. Het deksel was gloeiend heet; moeder haalde altijd diep adem, "Huff, huff, huff," en wisselde van hand terwijl ze werkte. Op dagen dat er broodjes werden gestoomd, was er geen tijd om te koken; het hele gezin at gestoomde broodjes.Als mama het deeg voor broodjes kneedde, hielpen we mee, maar al snel raakten we verveeld. Tegen de tijd dat we terugkwamen van buiten spelen, lagen er twee potten met bonenbroodjes klaar in de wan in de binnenplaats.
Na nog een potje hinkelen werden de groentebroodjes gestoomd. We pakten ze en aten ze op.Omdat we die dag twee keer gestoomde broodjes hadden gegeten, voelden onze magen droog en ongemakkelijk aan. Moeder zei: "Ga wat water drinken!" Na het drinken gingen we terug om nog meer broodjes te eten, maar deze keer pelden we de korstjes eraf om alleen de vulling met groenten te eten. Moeder berispte ons: "O jee, wat zijn jullie toch gulzig, zo verspillen jullie voedsel!"Buitenstaanders mochten niet kijken naar het frituren
Op de zevenentwintigste dag van de twaalfde maanmaand hield elk huishouden zich bezig met "xia guozi" – het frituren van voedsel op basis van olie. In onze regio omvatte dit gefrituurde koolzaadkoekjes, gedroogde plakjes, gehaktballetjes, zoete aardappelplakjes en zoete aardappelballetjes. Elk jaar tijdens het frituren werkten mijn ouders in perfecte, stille harmonie: de een zorgde voor het vuur, terwijl de ander de ingrediënten in de pan deed.
Ze laten ons nooit in de buurt komen en staan geen luide stemmen toe, omdat ze bang zijn dat er speeksel in de olie spat of dat iemand zich aan de hete olie brandt.
Het grootste taboe tijdens het frituren was dat er buitenstaanders kwamen. Als er vreemden kwamen, zou de olie overkoken of zouden de gefrituurde producten zinken. Toch waren er altijd tactloze zielen die het proces verstoorden.Dingen lenen, kletsen – je kon ze toch niet zomaar wegsturen?
Vreemd genoeg begon de olie plotseling te borrelen en over te koken, of werden de gefrituurde producten hard en taai wanneer er iemand kwam terwijl er gefrituurd werd.Moeder waarschuwde ons altijd: ga in de twaalfde maanmaand niet bij de buren op bezoek. Als je toch naar buiten moet, ga dan naar het dorpsplein. Vermijd vooral om langs te gaan als iemand broodjes stoomt of frituur.
Ze zeggen dat het stomen van broodjes ook niet goed is voor bezoekers. De eerste lading kan nog goed uitpakken, maar zodra er iemand komt, wordt de tweede lading groen of wil hij helemaal niet rijzen.Moeder zei altijd: "Het gaat erom boze geesten af te weren. Zelfs als je er niet in gelooft, kan het geen kwaad."
Boeren hadden altijd hun eigen humor. Als ze elkaar in de twaalfde maanmaand ontmoetten, vroegen ze elkaar:
"Wat heb je klaargemaakt?"
"Niet veel. Ik heb alleen een paar pond vermicelli afgewogen en wat vlees gesneden."
"Precies. Het is tenslotte nieuwjaar. Wat kan dat voor kwaad?"
"Ach, het nieuwe jaar is makkelijk door te komen, maar de rest van het jaar is zwaar."
"Zwaar of niet, we komen er wel doorheen. Jaar na jaar, zwaar of niet."
"Precies. We kunnen ons toch niet aan deze kant van het nieuwe jaar laten stranden?"
Toen de pot klaar was, was het tijd om dumplings te maken. Het gekletter van het gehakte vlees weerklonk door het hele dorp.De afgewerkte dumplings moesten in de woonkamer worden bewaard, nooit in de keuken. Er waren eerder vreemde dingen gebeurd in het dorp: iemand had op oudejaarsavond een hele schaal dumplings klaargemaakt, maar tegen de ochtend van de eerste dag van het nieuwe jaar waren ze spoorloos verdwenen. Sommigen beweerden dat dieven ze hadden gestolen, anderen zeiden dat overleden familieleden ze hadden meegenomen. Moeders verklaring was deze: wanneer muizen hun dochters uithuwelijken, stelen ze zowel bloemschoenen als dumplings.
Na de knoedels haalde moeder de nieuwe schoenen, kleren en sokken uit de kist en legde ze bij ieders bed. Bij het ontwaken knalden buiten vuurwerk als donder en renden we naar buiten om te spelen. Onze ouders, vermoeid van het harde werken in de twaalfde maanmaand, konden eindelijk genieten van een dag rust.