Pewien pacjent zapytał mnie kiedyś: „Profesorze Tang, czy nie mówi się, że diabetycy jedzą więcej, piją więcej i częściej oddają mocz? W wynikach badań mam podwyższony poziom cukru we krwi, ale nie odczuwam żadnych szczególnych objawów. Czy to może być cukrzyca?”. Jest to częste pytanie. Pacjenci z takimi obawami często borykają się z dużą presją w pracy, częstymi spotkaniami towarzyskim i tłustą dietą. Korzystają z transportu zamiast chodzić pieszo, często późno kładą się spać i przybierają na wadze – szczególnie w okolicy brzucha.Co więcej, gdy podczas badań kontrolnych wykrywa się podwyższony poziom cukru we krwi, większość osób nie wykazuje żadnych konkretnych objawów. Często jednak występują wahania lub niewielkie podwyższenie ciśnienia krwi, poziomu lipidów we krwi i kwasu moczowego. Zjawisko to jest coraz częstsze wśród osób w średnim wieku i starszych. Cukrzycę definiuje się jako stężenie glukozy we krwi na czczo ≥7,0 mmol/l lub stężenie glukozy we krwi 2 godziny po posiłku ≥11,1 mmol/l lub stężenie glukozy we krwi losowo pobranej ≥11,1 mmol/l.Rozróżnia się dwa typy cukrzycy: cukrzycę typu 1 (T1DM), chorobę autoimmunologiczną stanowiącą jedynie 10–20% przypadków, leczoną zazwyczaj głównie za pomocą zastrzyków insuliny. Powszechnie określana jako „cukrzyca spowodowana dietą” cukrzyca typu 2 (T2DM) jest zaburzeniem metabolicznym stanowiącym około 70–90% przypadków, leczonym zazwyczaj głównie za pomocą doustnych leków hipoglikemicznych.
Wiele osób nie spełnia kryteriów diagnostycznych cukrzycy, ale wykazuje poziom glukozy we krwi powyżej górnej granicy normy. Na przykład wyniki glikemii na czczo między 6,1 mmol/l a 7,0 mmol/l wskazują na upośledzoną tolerancję glukozy na czczo (IFG), często wynikającą ze zmniejszonego wydzielania insuliny podstawowej, powodującego nieprawidłowy metabolizm glukozy.U osób zdrowych poziom glukozy we krwi wzrasta po spożyciu podstawowych produktów spożywczych, takich jak ryż lub pszenica, lub po spożyciu glukozy. Organizm posiada zdolność wydzielania insuliny w celu regulacji stężenia glukozy we krwi, utrzymując ją w stabilnym zakresie. Jest to znane jako tolerancja glukozy.Jeśli poziom glukozy we krwi 2 godziny po posiłku lub wynik doustnego testu tolerancji glukozy mieści się w przedziale od 7,8 mmol/l do 11,0 mmol/l, oznacza to upośledzoną tolerancję glukozy (IGT). Oba stany wiążą się ze znacznie zwiększonym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. Na tym etapie objawy często nie występują, choć często współwystępują z otyłością i „potrójną wysoką” manifestacją hiperlipidemii, nadciśnienia i hiperurykemii.
Cukrzyca, historycznie nazywana „xiao ke” (choroba pragnienia), była często diagnozowana w zaawansowanym stadium ze względu na brak nowoczesnych narzędzi diagnostycznych. Zanim pacjenci wykazywali klasyczne objawy „trzech nadmiarów i jednego niedoboru” – nadmiernego pragnienia, głodu, oddawania moczu i utraty wagi – choroba często znajdowała się w stadium średniozaawansowanym lub zaawansowanym. Współczesna medycyna pozwala wykryć podwyższony poziom glukozy we krwi i związane z tym zaburzenia metaboliczne we wczesnym stadium, ułatwiając terminową identyfikację upośledzonego metabolizmu glukozy, diagnozę cukrzycy i podjęcie działań zapobiegawczych.
Uważa się, że wczesne zaburzenia metaboliczne w cukrzycy typu 2 są ściśle związane z dysfunkcją śledziony i żołądka, wilgotnym ciepłem w środkowej części ciała oraz zastojem qi przekształcającym się w ciepło. Podejście to opiera się na regulacji funkcji śledziony i żołądka w celu zapobiegania i leczenia cukrzycy we wczesnym stadium.
Po pierwsze, niezdrowy tryb życia sprzyja rozwojowi cukrzycy typu 2.
Początek i postęp cukrzycy typu 2 są stosunkowo stopniowe i zazwyczaj trwają od kilku lat do kilkudziesięciu lat.Wczesne stadia często objawiają się upośledzoną tolerancją glukozy (IGT) i/lub upośledzoną glikemią na czczo (IFG), charakteryzującymi się nieznacznie podwyższonym poziomem glukozy we krwi przed i po posiłku, co objawia się w sposób podstępny. Jednakże, jeśli nie zostanie to leczone, IGT lub IFG mogą przekształcić się w jawną cukrzycę. Zasadniczo pojawienie się T2DM jest ściśle związane ze współczesnym stylem życia, a w szczególności ze zmianami w nawykach żywieniowych.Współczesna dieta często stawia na smakowitość, charakteryzując się zwiększoną proporcją produktów wysokotłuszczowych, wysokocukrowych i wysokobiałkowych, podczas gdy spożycie zbóż i warzyw zmniejszyło się. Nadmierne spożycie wysokokalorycznych produktów przekracza zdolności trawienne śledziony i żołądka, prowadząc do gromadzenia się produktów ubocznych metabolizmu w organizmie i znacznie zwiększając ryzyko cukrzycy. Tradycyjna medycyna chińska (TCM) już dawno rozpoznała, jak szkodliwy wpływ na funkcjonowanie śledziony i żołądka mają nawyki żywieniowe i styl życia, prowadząc ostatecznie do stanu zwanego „xiao ke” (pragnienie i wyniszczenie).W „Wewnętrznym kanonie Żółtego Cesarza” stwierdza się, że xiaoke dotyka głównie osoby zamożne, co wynika z upodobania do bogatych, słodkich i tłustych potraw w połączeniu z preferowaniem lenistwa zamiast pracy. Prowadzi to do upośledzenia przemiany śledziony i żołądka, przeciążając te narządy. W rezultacie niektóre składniki odżywcze nie są przekształcane w normalną energię, stając się zamiast tego „produktami odpadowymi”. W przewodzie pokarmowym gromadzą się patologiczne nagromadzenia, takie jak wzdęcia brzucha, wewnętrzne ciepło, flegma i wilgotne ciepło. Z czasem wyczerpuje to ważne narządy, ostatecznie wywołując chorobę xiaoke.W początkowych stadiach skuteczne okazują się zmiany stylu życia. Tradycyjna medycyna chińska koncentruje się na regulacji funkcji śledziony i żołądka, zalecając zbilansowaną dietę łączącą zboża gruboziarniste i rafinowane, a także harmonizację pracy z odpoczynkiem. Dzięki pracy fizycznej, ćwiczeniom i zmianom w diecie zmniejsza się obciążenie przewodu pokarmowego, przywracając funkcje trawienne, co spowalnia lub zatrzymuje postęp cukrzycy.
Po drugie, wykrywanie wczesnych objawów T2DM poprzez „objawy śledziony i żołądka”
TCM uważa śledzionę i żołądek za „korzeń nabytej konstytucji” i „źródło wytwarzania qi i krwi”, pełniące rolę ważnego miejsca, w którym pokarm przekształca się w substancje niezbędne do życia. Żołądek przyjmuje i trawi pokarm, podczas gdy śledziona przetwarza składniki odżywcze i rozprowadza qi, krew i esencję po całym organizmie. Rytmiczne funkcje śledziony i żołądka są dostosowane do naszych trzech codziennych posiłków.W dzisiejszym społeczeństwie wiele osób narusza ten rytmiczny schemat z powodu wymagających harmonogramów pracy. Nieregularne nawyki żywieniowe, nadmierne spożywanie tłustych i słodkich potraw oraz nieograniczone spożywanie alkoholu zakłócają rytm przemiany śledziony i żołądka, zmniejszając ich zdolność funkcjonalną. Z czasem prowadzi to do niestrawności, zaburzeń metabolicznych i podwyższonych markerów biochemicznych we krwi, takich jak glukoza, lipidy i kwas moczowy.W tej fazie pacjenci zazwyczaj wykazują dobry apetyt i odpowiedni poziom energii, a codzienne czynności pozostają niezmienione. Jednak uważna obserwacja ujawnia wczesne objawy dysfunkcji śledziony i żołądka: otyłość, wilczy apetyt, wzdęcia po posiłkach, nieświeży oddech, zaparcia, podatność na zmęczenie oraz gruby, tłusty nalot na języku.Utrzymywanie się tych objawów wskazuje na nagromadzenie czynników chorobotwórczych, takich jak wilgotne ciepło, zastój ciepła lub flegma-wilgoć w przewodzie pokarmowym. Pacjenci powinni niezwłocznie porzucić niezdrowe nawyki, powstrzymać dalsze pogorszenie stanu zdrowia i zapobiec rozwojowi choroby. Po trzecie, zapobieganie i leczenie T2DM poprzez „wzmocnienie funkcji śledziony i pobudzenie trawienia, przy jednoczesnej regulacji qi żołądka”. Tradycyjna medycyna chińska zakłada, że śledziona funkcjonuje poprzez wznoszenie się z dołu.Funkcja receptywna żołądka działa w sposób „opadający” w dół. Tylko wtedy, gdy te fizjologiczne cechy śledziony i żołądka są respektowane, składniki odżywcze mogą być prawidłowo trawione i wchłaniane, zapobiegając ich przekształceniu się w „mętne toksyny”, które szkodzą zdrowiu. Po pierwsze, dostosuj się do rytmu przemiany śledziony i żołądka: Jeśli chodzi o pory posiłków, utrzymuj regularne nawyki żywieniowe z ustalonym harmonogramem i wielkością porcji; Jeśli chodzi o ilość posiłków, jedz do umiarkowanego nasycenia, dążąc do 70-80% sytości podczas każdego posiłku;Jeśli chodzi o wybór żywności, należy ograniczyć spożycie produktów wysokotłuszczowych i wysokocukrowych, jednocześnie zwiększając udział witamin, pierwiastków śladowych i błonnika pokarmowego. Należy utrzymywać zrównoważoną temperaturę, unikając nadmiernie zimnych lub gorących potraw. Dodatkowo, w celach profilaktycznych należy włączać do diety potrawy lecznicze, takie jak kleiki, herbaty lub inne dania, które wzmacniają śledzionę, wspomagają trawienie i sprzyjają przepływowi qi żołądka w dół.W przypadku objawów „zastoju żołądkowego”, takich jak wzdęcia lub uczucie pełności spowodowane przejadaniem się, należy spożywać pokarmy wspomagające trawienie i harmonizujące pracę żołądka: surową rzodkiewkę, herbatę z głogu, herbatę jęczmienną itp. W przypadku objawów „gorąca żołądkowego”, takich jak suchość w ustach, gorzki smak lub nadmierny głód, należy spożywać pokarmy oczyszczające żołądek i redukujące zanieczyszczenia: herbatę z liści lotosu, zupę z fasoli mung, sok z gorzkiego melona lub herbatę parzoną z gorzkich liści herbaty.W przypadku objawów „niedoboru śledziony”, takich jak zmęczenie, słaby apetyt i luźne stolce, należy spożywać pokarmy wzmacniające śledzionę i odżywiające qi: takie jak owsianka z porią i chińskim ignamem, owsianka z nasionami coix i fasoli mung lub herbata z żeń-szeniem amerykańskim. W przypadku objawów „zastoju jelitowego”, takich jak suche stolce i zaparcia, należy spożywać pokarmy nawilżające jelita i wspomagające wypróżnienia: takie jak gruszki, banany lub herbata z nasion rzodkwi i herbata migdałowa.
Odpowiedni dobór produktów spożywczych o właściwościach leczniczych, które wzmacniają qi śledziony i oczyszczają żołądek z ciepła, może poprawić zdolność trawienia i wykorzystanie składników odżywczych, skracając czas retencji produktów przemiany materii w organizmie. Nie tylko przywraca to prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego i łagodzi objawy, ale także pomaga w zapobieganiu cukrzycy i jej leczeniu.
Oprócz zmian w diecie, dla osób w średnim wieku ważne jest utrzymanie prawidłowej masy ciała, kultywowanie pogodnego usposobienia i wyrobienie nawyku regularnych ćwiczeń fizycznych. Obejmuje to zrzucenie zbędnych kilogramów, spacery po posiłkach i wyrobienie nawyku uśmiechania się.