Varens behoren tot de meest verspreide planten ter wereld en komen op verschillende continenten voor. In China groeien ze op grote schaal in talrijke variëteiten en worden hun malse scheuten in veel regio's vaak als groente gegeten. Inwoners van bepaalde gebieden gebruiken varens gewoonlijk als groente.Tijdens de Ming-dynastie beschreef Luo Yonggong varens als volgt: "Opgestapeld op borden, gestoomd paars agaat; gekauwd in de mond, helder glas. Smeltend en zacht, zoet als honing, voelt men de honger verdwijnen en de vreugde van de lente terugkeren." Dit geeft de prachtige kleur, geur en smaak van varens weer. Modern onderzoek wijst echter uit dat deze "koning van de wilde groenten" een reëel risico op kanker met zich meebrengt.Bekijk de volgende vijf gegevensreeksen eens:
1. Meer dan een eeuw geleden werd waargenomen dat varens vee konden vergiftigen. Vee dat grote hoeveelheden jonge scheuten at, stierf binnen enkele weken. Dieren die kleinere hoeveelheden aten, verloren geleidelijk hun beenmergfunctie, wat leidde tot symptomen zoals een tekort aan witte bloedcellen, trombocytopenie en acute bloedingen. Schapen die varens aten, verloren geleidelijk hun gezichtsvermogen.
2. Deze verschijnselen wekten geleidelijk aan de belangstelling van wetenschappers. In de jaren zestig werd door onderzoek vastgesteld dat varens kankerverwekkend zijn. In een onderzoek uit de jaren zeventig in de centrale berggebieden van Japan werd het verband onderzocht tussen de consumptie van varens en slokdarmkanker. Daaruit bleek dat bij de lokale bevolking de consumptie van varens de incidentie van slokdarmkanker bij mannen met een factor 2,1 en bij vrouwen met een factor 3,7 deed toenemen.
3. In Noord-Wales, Verenigd Koninkrijk, is de incidentie van maagkanker al lange tijd verhoogd. Een case-control studie uit 1990 toonde eveneens aan dat de consumptie van varens in de kindertijd het risico op het ontwikkelen van maagkanker op latere leeftijd verhoogt. Soortgelijke studies die elders in de wereld werden uitgevoerd, leverden grotendeels consistente resultaten op.Bij dierproeven met runderen, muizen, schapen en kwartels ontstonden in tot wel 79% van de gevallen tumoren. Uit later onderzoek bleek dat varens niet alleen direct kanker veroorzaken, maar ook de groei van bestaande tumoren bevorderen en versterken. Wanneer ze vóór de dierproeven werden verwerkt volgens methoden voor menselijke consumptie, ontstonden er nog steeds tumoren in de darmen en blaas, zij het met langere latentieperiodes en lagere incidentiecijfers.
5. Experimenten met koemelk brachten kankerverwekkende stoffen aan het licht in de melk van koeien die met varens werden gevoerd. Bijgevolg ontwikkelden kleine dieren die met deze melk werden gevoed, kanker aan de darmen, nieren en blaas. Directe consumptie van dergelijke melk door mensen zou eveneens een kankerverwekkend risico inhouden. Rauwe melk wordt echter zelden gedronken; melk voor menselijke consumptie wordt doorgaans gepasteuriseerd bij hoge temperaturen, waardoor dit kankerverwekkende risico aanzienlijk wordt verminderd.
Welke stof in varens heeft dan zo'n krachtige kankerverwekkende werking?
Na meer dan twintig jaar van niet-aflatende inspanningen zijn Japanse wetenschappers er begin jaren tachtig in geslaagd een stof met de naam "pteridinon" te isoleren. Pteridinon komt voor in de wortels, stengels en bladeren van varens, met de hoogste concentratie in de jonge scheuten.Latere dierproeven met pteridinon bevestigden het vermogen van deze stof om de bovengenoemde symptomen en ziekten te veroorzaken. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat varens kankerverwekkende stoffen bevatten, waaronder pteridine, pteridinol, xanthinealcoholverbindingen, pteridinol en pteridinolachtige stoffen, die allemaal in verband worden gebracht met maag-darmkanker.
Het is duidelijk dat het een of twee keer eten van varens niet meteen kanker veroorzaakt, omdat dit afhangt van de hoeveelheid kankerverwekkende stoffen die je binnenkrijgt. Maar als je langdurig varens eet, kan dat wel gezondheidsrisico's opleveren.Wie er vaak van heeft gegeten, hoeft niet in paniek te raken, want bij onze verwerkingsmethode wordt het product meestal geblancheerd voor consumptie. Deze behandeling vermindert het oorspronkelijke gehalte aan pteridinglycosiden aanzienlijk. Het vermindert deze verbindingen echter alleen, het elimineert ze niet. Bij langdurige consumptie kunnen pteridinglycosiden zich nog steeds in het lichaam ophopen. Daarom is het verstandig om, hoewel varenscheuten heerlijk zijn, er vanaf te blijven.