Özdenetim becerisinin gelişimi, sağlam bir karakterin oluşması için çok önemlidir. Bu beceri doğuştan gelen bir şey değildir; çocuğun çevresi, bilişsel gelişimi ve eğitiminin etkisiyle gelişir.Amerikan araştırmaları, çocuklukta güçlü özdenetim sergileyen çocukların yetişkinlikte nadiren bağımlılık geliştirdiklerini veya suç işlediklerini ve dürtüsel akranlarına göre daha sağlıklı ve zengin olma eğiliminde olduklarını göstermektedir. Peki, neden bazı çocuklar bu kadar olağanüstü bir özdenetime sahipken, benim çocuğum bununla mücadele ediyor?Öncelikle, bir çocuğun özdenetim eksikliğinin altı temel nedenini inceleyelim!
Çocuklarda Özdenetim Eksikliğinin Altı Temel Nedeni (Halk Sağlığı Ağı)
1. Yaşa Bağlı Özellikler: Fiziksel ve Zihinsel Gelişimdeki Olgunlaşmamışlık
0-2 yaş aralığında, bebekler beyin korteksindeki inhibe edici işlevlerin olgunlaşmamış olması ve uyarıcı süreçlerin baskın olması nedeniyle belirgin bir dürtüsellik sergilerler. Sonuç olarak, benzer durumlar tekrarlandığında önceden belirlenmiş kuralları göz ardı edebilirler.Bu nedenle, beklemek istememe, sabırsızlık, oyun kurallarını göz ardı etme veya öfke gibi davranışlar, sadece yaşa bağlı özellikleri ve olgunlaşmamış fiziksel ve zihinsel gelişimi yansıtıyor olabilir.
Ebeveynler bunları kaçınılmaz yaş özellikleri olarak görmemeli ve görmezden gelmemelidir. Aslında, bu tam da ebeveynlerin çocuklarının özdenetimini geliştirmeye başlamaları gereken aşamadır.Bebeklik döneminde, ebeveynler bebeği sık sık kucaklayıp öperek kendi kendini sakinleştirmesine yardımcı olabilirler. Araştırmalar, kendi kendini sakinleştirme becerilerinin bağımsızlık gelişimi için çok önemli olduğunu göstermektedir. Çocuk büyüdükçe, ebeveynler günlük yaşamda ona aktif olarak rehberlik etmeli ve neyin izinli neyin izinli olmadığını yavaş yavaş anlamasına yardımcı olmalıdır.Ebeveynler azarlamaları en aza indirgemeli, bunun yerine daha fazla güvence vermelidir. Sabırlı rehberlik de çok önemlidir!
2. Ebeveynlerin kendi özdenetim eksikliği ve öfkeli mizaçları
Bazı ebeveynler doğuştan öfkeli bir mizaca sahiptir. Böyle ebeveynlerin etkisi altında, bebekler doğal olarak sabırsızlık, huzursuzluk ve sinirlilik geliştirebilir.Ebeveynlerin sözleri ve davranışları, çocuğun gelişimsel öğrenme sürecinde bir model görevi görür. Ebeveynler küçük konularda sürekli şikayet ederse, çocuk hata yaptığında öfkelenip bağırırsa veya evde ebeveynlerin sık sık tartışması nedeniyle gergin bir atmosfer varsa, çocuk uzun süreli güvensizlik yaşar. Ebeveynlerin rehberliği olmadan, çocuğun sağlıklı bir özdenetim geliştirmesi zorlaşır.
Bu nedenle, ebeveynlerin rol modeli olması çok önemlidir. Hata yapan bir çocukla karşılaştıklarında, ebeveynler kendi duygularını kontrol etmeli, öfkelenmemeli ve bunun yerine sakin bir iletişim kurarak sorunu birlikte analiz edip çözmeye çalışmalıdır. Çocuk da ateşli bir mizaç sergiliyor ve hoşnutsuz olduğunda sürekli bir şeyler fırlatıyorsa, ebeveynlere "soğuk muamele" yaklaşımını benimsemelerini öneririz: ilk olarak çocuğu görmezden gelin, sakinleşene kadar onun yanından uzaklaşın ve ancak o zaman onunla ilgilenin.
Bir çocuk, uygunsuz davranışlarla hayal kırıklığını ifade ediyorsa, bunun nedeni duygularını uygun şekilde ifade edememesi olabilir. Ebeveynler, çocuğun düşüncelerini anlamaya ve yorumlamaya çalışarak, duygularını sözlü olarak ifade etmesine yardımcı olabilir. Anlaşıldığını ve desteklendiğini hisseden çocuğun heyecanı doğal olarak azalacaktır. Bu tür yaklaşımlar, çocuklara yıkıcı patlamalara başvurmak yerine, duygularını yapıcı bir şekilde ifade etmeyi öğretir.
3. Ebeveynlerin sık sık tartışması
Uyumsuz bir aile ortamı, çocuğu sürekli korku ve güvensizlik içinde bırakır. Küçük çocuklar zayıf bir muhakeme yeteneğine sahiptir; ebeveynlerinin tartışmalarına tanık olmak, genellikle bunun nedeninin kendileri olduğunu düşünmelerine veya ebeveynlerinin onları hala sevip sevmediğini sorgulamalarına neden olur. Dahası, tartışmak zararlı bir davranış örneği oluşturur.Çocuklar, tartışmanın sorunları çözmenin en iyi yolu olduğuna ve olumsuz duyguların bastırılmasına gerek olmadığına, yani mutsuz olduklarında sözlü olarak saldırgan davranmanın kabul edilebilir olduğuna inanmaya başlayabilirler.
Çocukların ebeveynlerinin sevgisini ve sıcaklığını tam olarak hissedebilecekleri sıcak ve hoş bir aile ortamı yaratmak, onların gelişimi için sağlıklı bir ortam oluşturmanın temelidir. Bu, iyi karakter ve davranış alışkanlıklarının temelini oluşturur. Ebeveynler çocuklarının önünde tartışmaktan gerçekten kaçınmakta zorlanıyorlarsa, çocuklarının huzurunda barışmalıdırlar. Daha sonra, tartışmanın nedenlerini çocuğa açıkça açıklamalı ve dürtüsel davranışları için affedilmeyi istemelisiniz.Ebeveynler ayrıca çocukları duygularını ifade etmeye teşvik etmeli ve bastırılmış duyguların psikolojik yük haline gelmesini önlemelidir.
4. Ebeveyn ihmali ve iletişim eksikliği
Bir çocuğun özdenetimi, ebeveynlerin günlük rehberliği ve eğitimine bağlıdır. Ebeveynler kayıtsız bir tutum sergiler, kural ihlallerine müdahale etmeden devam etmelerine izin verir ve iletişim kurmazlarsa, çocuklar sağlıklı bir özdenetim geliştirmekte zorlanırlar.
Düzenli iletişim, ebeveynlerin çocuklarının psikolojik gelişimini ve duygusal ihtiyaçlarını anlamalarını sağlayarak, karakter ve alışkanlıkların şekillenmesinde daha iyi rehberlik yapmalarını mümkün kılar. Erken çocukluk döneminde, uyanma ve uyku saatlerinde dakiklik, düzenli yemek saatleri ve seçici yemekten kaçınma gibi günlük davranışlara ilişkin beklentiler belirleyerek tutarlı rutinler oluşturun.
Çocuklar olgunlaştıkça, odak noktası sosyal etik ve sorumluluk konusunda özdenetim geliştirmeye kaymalıdır. Bu, onlara grup kurallarına ve kolektifler içinde disipline uymayı ve başkalarının çıkarlarını keyfi olarak ihlal etmekten kaçınmayı öğretmeyi içerir. Ebeveynler, çocuklarının yetiştirilme süreci boyunca bu standartları ve ilkeleri tutarlı bir şekilde savunmalı, hoşgörü gösterilmemeli veya keyfi değişiklikler yapılmamalıdır. Çocuklar yavaş yavaş kendilerini düzenlemeyi ve dizginlemeyi öğreneceklerdir.
5. Ebeveynlerin Hoşgörüsü: Çocukları Ailenin Merkezi Olarak Görmek
Li Tianyi olayı da gösterdiği gibi, aşırı hoşgörü ebeveynlikte önemli bir tuzaktır. Modern ailelerde, özellikle tek çocuklu ailelerde, ebeveynler genellikle çocuklarını evin merkezine yerleştirir ve mümkün olduğunca her isteğini yerine getirir. Bu, bencilliği ve kibirli davranışları teşvik eder.Bir çocuk oyuncak veya şeker istediğinde, gözyaşları içinde yalvarması genellikle ebeveynleri yumuşatır ve istediklerini yapmalarına neden olur. Aslında ebeveynler kararlı olmalı, çocuklara "hayır"ın hayır anlamına geldiğini ve öfke nöbetlerinin hiçbir şeye yaramadığını öğretmelidir.
Ebeveynler çocuklara dikkatlerini başka yöne çevirmeyi ve sabırlı olmayı öğretebilir. Bir çocuk parkta salıncakta oynamak isterken başka bir çocuk salıncakta oynuyorsa, anne önce kaydıraktan oynamasını, sonra salıncakta oynamasını önerebilir.
Ebeveynler, özdenetim becerisini geliştirmek için gecikmeli ödüllendirme yöntemini de kullanabilirler. Örneğin, oyuncak satın alırken, çocuğun biriktirdiği "yıldızları" istediği oyuncaklarla değiştirebileceğini önceden kararlaştırın. Bu "yıldızlar", iyi davranışların ödülü olarak verilir ve genellikle çocuk beş veya on yıldız topladıktan sonra bir dileğini gerçekleştirebilir.Bu "ödülleri" kazanma süreci, doğası gereği beklemeyi içerir.
6. Aile üyeleri arasında tutarsız ebeveynlik yaklaşımları
Modern "4-2-1" aile yapılarında, büyükanne ve büyükbabalar ile genç ebeveynler arasındaki eğitim felsefeleri genellikle önemli ölçüde farklılık gösterir. Anne çocuğun atıştırmalık alımını kısıtlayabilirken, büyükanne hemen ona atıştırmalıklar sunabilir. Çelişkili beklentiler arasında kalan çocuklar, kime itaat edeceklerini bilemez hale gelirler.Aile üyeleri, öncelikle eğitim felsefelerini uyumlu hale getirmek için iletişim kurmalıdır. Çocukları disipline ederken, zorlama yoluyla kurallar dayatmaktan kaçının. Bunun yerine, olumlu bir atmosfer yaratın ve elverişli koşullar sağlayın. Çocuğunuzla işbirliği yaparak, herkesin uyacağı, karşılıklı olarak kabul edilen "ev kuralları" belirleyin. Ebeveynler, çocuklarını gönüllü ve bilinçli olarak iyi alışkanlıklar geliştirmeye teşvik ederken, davranışlarıyla örnek olmalıdır.
Ebeveynler, tutarlı olumlu davranışları teşvik etmek için ödül sistemleri de oluşturabilirler. Örneğin, bir anne, çocuğuyla, bir hafta içinde beş veya daha fazla kez zamanında kalkmayı başarırsa, en sevdiği pastayla ödüllendireceği konusunda anlaşabilir. Böyle bir "aile kuralları" ve "ödül sistemi" oluşturmak, aile üyeleri arasındaki eğitim yaklaşımlarındaki tutarsızlıkları önemli ölçüde azaltabilir.Çocuklarda iyi alışkanlıklar geliştirmek için yetişkinler, kuralların ardındaki mantığı tutarlı bir şekilde açıklamalı ve çocuklara belirli eylemlerin neden kabul edilebilir, diğerlerinin ise neden kabul edilemez olduğunu öğretmelidir. Bu, çocukların kendi davranışlarını bu ilkelere göre değerlendirmelerini sağlar, uygunsuz davranışlardan kaçınmalarına yardımcı olur ve yavaş yavaş özdenetim geliştirmelerini sağlar.