Slapeloosheid is een aandoening waarbij de kwaliteit en kwantiteit van de slaap gedurende een langere periode onvoldoende blijven. Bij slapelozen komt het moeilijk in slaap komen het meest voor, gevolgd door oppervlakkige slaap en vroeg ontwaken; sommigen ervaren een gevoel van slaaptekort, waarbij deze symptomen vaak samen voorkomen.
De duur van slapeloosheid is van groot belang voor de diagnose. Korte episodes van slechts enkele dagen zijn normaal en de diagnose mag niet te ruim worden gesteld. De volgende criteria voor het vaststellen van slapeloosheid worden ter referentie gegeven:
1. Slapeloosheid is vrijwel het enige symptoom, waaronder moeilijk in slaap vallen, oppervlakkige slaap, gemakkelijk wakker worden, levendige dromen, vroeg in de ochtend wakker worden of moeite om weer in slaap te komen na het wakker worden, gepaard gaande met gevoelens van ongemak, vermoeidheid of slaperigheid overdag.
2. De slapeloosheid en de gevolgen daarvan staan centraal.
3. De slapeloosheid veroorzaakt aanzienlijk leed of een aanzienlijke beperking van het psychosociaal functioneren.
4. De slaapstoornis komt minstens drie nachten per week voor en houdt een maand of langer aan.
5. Niet toe te schrijven aan een lichamelijke ziekte of psychische stoornis. Slapeloosheid en slaappillen Het gebruik van slaappillen is zeer wijdverbreid en nonchalant, en deze trend neemt momenteel toe. Elektro-encefalografisch onderzoek naar door slaappillen geïnduceerde slaap toont aan dat deze verschilt van fysiologische slaap, met name door een aanzienlijke vermindering van het REM-aandeel.Farmacologisch geïnduceerde slaap voldoet oppervlakkig gezien misschien aan de vereisten voor slaapduur, maar verlengt de blootstelling van de patiënt aan een toestand van REM-slaaptekort die ernstiger kan zijn dan tijdens periodes van ernstige slapeloosheid. REM-slaap is voor de fysiologische behoeften van de mens niet te vervangen door slow-wave sleep (SWS). Zelfrapportages van gebruikers van slaappillen bevestigen dit: hoewel ze na inname van de medicatie de hele nacht doorslapen, voelen ze zich door het ernstige REM-slaaptekort bij het ontwaken suf, alsof ze niet voldoende hebben geslapen.Voor patiënten met gewone slapeloosheid kunnen slaappillen weliswaar helpen om in slaap te komen, maar ze mogen niet routinematig worden gebruikt. De gebruiksduur mag idealiter niet langer zijn dan 21 tot 28 dagen, en er moet worden gekozen voor geneesmiddelen met een iets kortere halfwaardetijd of een intermitterende dosering (2 tot 4 keer per week) om sedatie overdag te verminderen.
Langdurig gebruik van slaappillen kan leiden tot lichamelijke afhankelijkheid.Personen die afhankelijk zijn van dergelijke medicijnen krijgen ontwenningsverschijnselen wanneer ze deze niet krijgen. Van de slaappillen brengen medicijnen als secobarbital, fenobarbital en amobarbital een bijzonder hoog risico op afhankelijkheid met zich mee, waarbij misbruik van amobarbital ernstige algemene gevolgen heeft. Daarom moeten clinici en slapelozen hun kennis over slaap en slapeloosheid herzien, de rol van slaappillen kritisch evalueren en voorzichtig zijn met het voorschrijven ervan.
Psychologische en gedragsinterventies bij slapeloosheid
Bij de behandeling van slapeloosheid moet prioriteit worden gegeven aan slaaphygiëne, waardoor incidentele of voorbijgaande slapeloosheid kan worden verholpen. Specifieke maatregelen zijn onder meer:
1. Houd een regelmatig slaap-waakritme aan met vaste bedtijden en wektijden, en vermijd dutjes overdag (ook tijdens vakanties).
2. Beperk de tijd die u in bed doorbrengt tot niet langer dan de duur van de slaapstoornis vóór de behandeling.
3. Stop met het gebruik van stoffen die het centrale zenuwstelsel stimuleren, zoals koffie, sterke thee en alcohol.
4. Eet op vaste tijden en vermijd overmatig eten tijdens het avondeten.
5. Lees geen prikkelende lectuur voor het slapengaan.
6. Doe ontspannende activiteiten voor het slapengaan, zoals massage, acupressuur of rustige meditatie.
7. Zorg voor een comfortabele slaapkameromgeving met een aangename temperatuur en vermijd lawaai en fel licht.
8. Als u binnen 20 minuten na het gaan liggen niet in slaap kunt vallen, sta dan op en ga pas weer naar bed als u slaperig bent.
9. Doe na het opstaan regelmatig ochtendgymnastiek.
Het meest opvallende kenmerk van mensen die aan slapeloosheid lijden, is een acute angst voor slaap. Als de nacht nadert, putten ze zichzelf uit met nadenken over hoe ze snel in slaap kunnen vallen, terwijl ze tegelijkertijd bang zijn voor slapeloosheid, waardoor een innerlijk conflict en dus een vicieuze cirkel ontstaat. Een methode om deze cirkel te doorbreken is een natuurlijke aanpak, waarbij men accepteert dat men slaapt zoveel als men kan.
Gespecialiseerde psychologische therapieën omvatten ontspanningstechnieken, biofeedback en cognitieve gedragstherapie, die onder begeleiding van een arts of psycholoog moeten worden toegepast.