Erkek kısırlığının teşhisinde standart prosedür şöyledir: önce sorunun erkek kısırlığından mı, kadın kısırlığından mı yoksa her iki eşten mi kaynaklandığını belirlemek; erkek kısırlığından şüpheleniliyorsa, bunun mutlak mı yoksa göreceli mi, birincil mi yoksa ikincil mi olduğunu netleştirmek; son olarak da altta yatan nedeni belirlemek.
Erkek kısırlığı için tanı yöntemleri genellikle ayrıntılı tıbbi öykü alma, fizik muayene, laboratuvar testleri, görüntüleme çalışmaları ve diğer araştırmaları içerir.
İlk olarak, klinisyen tanı hipotezlerinin oluşturulmasının temelini oluşturan kapsamlı bir tıbbi öykü incelemesi yapar. Soruşturmalar genellikle evlilik ve üreme öyküsü, cinsel öykü, geçmiş tıbbi öykü ve aile tıbbi öyküsünü kapsar.İkinci olarak, fizik muayene ile boy, kilo, vücut kompozisyonu ve obezite derecesi değerlendirilirken, ayırıcı tanı için konjenital testis anomalileri, travma ve hipoplazi de değerlendirilir. Laboratuvar analizi için prostat sıvısı toplamak amacıyla prostat masajı yapılabilir. Epididimit, vezikülit, ürogenital sistem iltihabı veya prostatit gibi bakteriyel enfeksiyonları ekarte etmek için laboratuvar tetkikleri yapılır.Ek olarak, semen analizi, testis sperm üretim kalitesini, sperm kanallarının açıklığını ve epididimin salgı fonksiyonunu yansıtan, erkek kısırlığı için çok önemli bir tanı aracıdır. Hatırlatma: Kendi kendine muayene, uyarı işaretlerini tespit edebilir Erkek kısırlığının başlıca nedenleri arasında genetik, hormonal anormallikler, varikosel, genital sistem enfeksiyonları, kriptorşidizm, sağlıksız yaşam tarzı alışkanlıkları ve çevresel kirleticiler sayılabilir.Erkekler, temel doğurganlık bilgilerini ve kendi kendine değerlendirme yöntemlerini anlayarak etkili bir kendi kendine muayene yapabilirler. Spermatik kordonu yukarıdan aşağıya doğru nazikçe palpe ederken, skrotum içinde solucan benzeri, yumuşak, kıvrımlı büyük kitleler tespit edilirse, bu varikosel belirtisi olabileceğinden dikkat edilmesi gerekir.Bu durum testis sıcaklığını yükseltirken, venöz tıkanıklık testis metabolizmasını bozar, böylece spermatogenezi bozar ve semen kalitesini düşürür. Testis şişmesi veya ağrısı meydana gelir ve ardından çözülmeden sonra kademeli testis atrofisi görülürse, bu testis torsiyonu veya postinflamatuar atrofiye işaret edebilir.Bu durum genellikle spermatogenez hücrelerinde geri dönüşü olmayan hasara yol açar. Testis skrotuma inemeyip karın boşluğunda kalırsa, buna kriptorşidizm denir. Karın içindeki yüksek sıcaklık sperm üretimine zararlıdır ve testis malignitesi riskini önemli ölçüde artırır.
Sperm gözlemi de kısmen doğurganlığı gösterebilir. Normal sperm grimsi beyaz veya hafif sarımsı renktedir. Pembe veya kırmızı renk değişikliği kanlı sperm olduğunu gösterir. Normal sperm hacmi 2 ila 6 mililitre arasındadır; 7 mililitreyi aşan hacimler aşırı kabul edilir. Bu sadece sperm yoğunluğunu azaltmakla kalmaz, aynı zamanda spermlerin kadın vücudundan sızma olasılığını da artırır, böylece toplam sperm sayısını azaltır.2 mililitreden az hacim oligospermiyi gösterirken, 1 mililitreden az hacim ise sıklıkla kısırlığa neden olan şiddetli oligospermiyi gösterir. Tipik olarak, meni ejakülasyondan 15 ila 30 dakika sonra sıvılaşır. 30 dakikadan sonra sıvılaşmaması, klinik olarak meni sıvısının sıvılaşmaması olarak adlandırılır ve bu da kısırlığın başka bir yaygın nedenidir.