Kırıklar genellikle kazalardan kaynaklanır. Travma sonrası, kırık şüphesi nasıl teşhis edilmelidir? Aşağıda kırıkların teşhis yöntemlerini ve kırık sonrası düzenli takip muayenelerinin önemini özetliyoruz.
Kırıkların Teşhis Yöntemleri
Kırık teşhisi öncelikle tıbbi öykü, semptomlar, fiziksel bulgular ve röntgen incelemelerinin ayrıntılı analizi ve değerlendirmesine dayanır.
I. Travma Öyküsü
Tıbbi öykü sorgulaması birçok yönü kapsasa da, hızlı ve net bir tanı için üç temel alana özellikle dikkat edilmelidir: ① Yaralanma koşulları (zaman, yer, etkilenen bölge, duruş, kuvvetin niteliği, yönü ve büyüklüğü); ② Ağrı (spesifik yer); ③ Fonksiyonel bozukluk (hareket sorunları, duyu kaybı, idrar fonksiyon bozukluğu vb.).
II. Semptomlar ve Belirtiler
Aşağıdaki üç belirtiden herhangi birinin varlığı (deformite, anormal hareketlilik veya krepitus) tanı için yeterlidir. Ancak, yeşil dal kırıkları, gömülü kırıklar veya kılcal kırıklar gibi bu belirtiler olmadan da kırıklar mevcut olabilir.Kırık uçları arasında yumuşak doku bulunuyorsa, krepitus veya kemik gıcırtı hissi olmayabilir. Ağrının şiddetlenmesini veya keskin kırık uçlarının damarları, sinirleri veya diğer yumuşak dokuları zarar vermesini veya sıkışmış kırık parçalarının yerinden çıkmasını veya yer değiştirmesini önlemek için, muayene sırasında uzvu kasıtlı olarak manipüle ederek semptomları tetiklemeden hem anormal hareket hem de krepitus/kemik gıcırtı hissi not edilmelidir.
Ağrı, hassasiyet, şişlik, ekimoz ve fonksiyonel bozukluk, yeni kırıklarda, çıkıklarda veya enflamatuar yumuşak doku yaralanmalarında görülebilir. Gömülü veya eksik kırıklar gibi bazı kırıklar, yalnızca bu klinik belirtilerle ortaya çıkabilir ve kesin tanı için radyografik inceleme gerektirir.
III. Kırıkların Radyografik Muayenesi
Radyografik muayene, tüm şüpheli kırıklarda rutin olarak yapılmalıdır. Bu muayene, klinik olarak tespit edilmesi zor olan eksik kırıkları, derin kırıkları, eklem içi kırıkları ve küçük avülsiyon kırıklarını ortaya çıkarabilir.Klinik olarak belirgin kırıklarda bile, kırık tipini ve kırık uçlarının yer değiştirmesini belirlemek için radyografik inceleme gerekli olmaya devam eder ve tedavi için önemli bir kılavuz sağlar.
Kırık radyografisi genellikle komşu eklemi kapsayan ön-arka ve yan görünümleri gerektirir. Klinik olarak gerekli olduğu durumlarda, metakarpal ve metatarsal kemiklerin ön-arka ve eğik görünümleri, kalkaneusun yan ve eksenel görünümleri ve skafoid kemiğin ön-arka ve eğik görünümleri gibi özel görünümler gerekebilir. Yaralanmanın değerlendirilmesi zor olduğunda, kontralateral karşılık gelen yapının karşılaştırmalı radyografileri gerekli olabilir.Bazı küçük kılcal kırıkların acil radyografilerde net bir kırık çizgisi göstermeyebileceği dikkat çekicidir. Klinik semptomlar belirgin olduğunda, yaralanmadan iki hafta sonra takip radyografisi çekilmelidir. Bu zamana kadar, skafoid kırıklarında görüldüğü gibi, kırık uçlarının emilimi nedeniyle kırık çizgisi görünür hale gelebilir.
Kırık Sonrası Düzenli Takibin Önemi
Travma sonrası, kırık şüphesi varsa, ilk tanı kesinliği ne olursa olsun, düzenli takip çok önemlidir. Bunun nedenleri şunlardır:
(1) Erken kırık belirtileri (öznel semptomlar ve radyografik özellikler dahil) belirsiz olabilir. Kırık çizgileri genellikle yaralanmadan birkaç gün sonra kırık uçları emildikçe belirgin hale gelir.
(2) Alçı veya atel ile sabitlenmenin ardından, birkaç gün sonra şişlik azaldıkça dış sabitleme nispeten gevşeyebilir ve bu da kırığın yerinden çıkmasına neden olabilir. Zamanında yapılan takip, hızlı teşhis ve müdahaleyi mümkün kılar.
(3) Hem kırıklar hem de tedavileri, doğası gereği komplikasyon riskleri taşır. Düzenli kontroller, erken teşhis ve tedaviyi kolaylaştırır.
(4) Tüm tanı yöntemleri, makine kullanımı, görüntü elde etme ve yorumlama gibi birden fazla aşamayı içerir ve bu da hataların tamamen ortadan kaldırılmasını imkansız kılar. Sonuç olarak, belirli bir oranda yanlış pozitif ve yanlış negatif sonuçlar mevcuttur. Kırığın varlığını veya yokluğunu belirlemek için tek bir muayeneye güvenmek, yeterince objektif ve doğru olmayabilir.
Kırık şüphesi varsa, aşağıdaki acil önlemler derhal uygulanmalıdır:
(1) Öncelikle hastanın genel durumunu değerlendirerek lokal ve sistemik yaralanmaların ciddiyetini belirleyin ve zamanında hayat kurtaran müdahaleyi sağlayın.
(3) Kısmen kopmuş uzuvlar için, kanamayı kontrol etmek amacıyla proksimal olarak turnike uygulayın. Nakliye sırasında, her saat başı 5 dakika boyunca turnikeyi gevşetin.
(4) Basit immobilizasyon: Çubuk, direk veya tahta gibi kolayca bulunabilen nesneler kullanarak kırık uzvu sabitleyin.Hiçbir malzeme bulunmuyorsa, üst uzuv kırığını göğüs duvarına, alt uzuv kırığını ise etkilenmemiş tarafa sabitleyin. Ateller genellikle her iki eklemi de geçmelidir.Omurga kırıkları için, üç kişi aynı tarafta durmalı ve omurga bükülmesinin paraplejiye neden olmasını önlemek için hastayı ellerle kaldırarak düz bir tahtaya yatırmalıdır. Servikal omurga kırıkları için, bir kişi hareket sırasında başı nazikçe çekerek sedyeye düz bir şekilde yerleştirmelidir. Bu çekme pozisyonu, döndürme sırasında servikal omurganın dönmesini önlemek için nakil boyunca korunmalıdır.