Γνωρίζατε ότι... Η απώλεια βάρους δεν αφορά απλώς τη μείωση του σωματικού βάρους. Τα άτομα με κοιλιακή παχυσαρκία αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο υπέρτασης, διαβήτη και άλλων παθήσεων σε σύγκριση με τα άτομα με γενικευμένη παχυσαρκία.
Η κοιλιακή παχυσαρκία μοιάζει με σχήμα μήλου
Ονομάζεται επίσης κεντρική παχυσαρκία και αναφέρεται στη συσσώρευση λίπους ειδικά στην κοιλιά, που εκδηλώνεται με αύξηση της περιφέρειας της μέσης. Οι αποθέσεις λίπους εμφανίζονται κυρίως κάτω από το δέρμα και εντός της κοιλιακής κοιλότητας, με αποτέλεσμα συχνά η περιφέρεια της μέσης να υπερβαίνει εκείνη των γοφών, με σχετικά λεπτούς άκρους. Οπτικά, τα άτομα με κοιλιακή παχυσαρκία μοιάζουν με σχήμα μήλου, εξ ου και η εναλλακτική ονομασία «παχυσαρκία σε σχήμα μήλου».
Τον Απρίλιο του 2005, η Διεθνής Ομοσπονδία Διαβήτη καθιέρωσε παγκοσμίως εναρμονισμένους ορισμούς για το μεταβολικό σύνδρομο, καθορίζοντας την περιφέρεια της μέσης ως διαγνωστικό κριτήριο για την κεντρική παχυσαρκία: - ΗΠΑ: Άνδρες >102cm, Γυναίκες >88cm - Ευρώπη: Άνδρες >94cm, Γυναίκες >80cm - Ιαπωνία: Άνδρες >85cm, Γυναίκες >80cm - Πληθυσμοί της Κίνας και της Νοτιοανατολικής Ασίας: Άνδρες >90cm, Γυναίκες >80cmΗ Κινεζική Ομάδα Εργασίας για την Παχυσαρκία καθόρισε κριτήρια κατάλληλα για τον κινεζικό πληθυσμό, ορίζοντας την κοιλιακή παχυσαρκία ως περίμετρο μέσης ≥85 cm για τους άνδρες και ≥80 cm για τις γυναίκες.
Η κοιλιακή παχυσαρκία ενέχει μεγαλύτερους κινδύνους
Τόσο ο ΔΜΣ (σωματικό βάρος διαιρούμενο με το ύψος στο τετράγωνο) όσο και η περιφέρεια μέσης χρησιμεύουν ως απλοί ανθρωπομετρικοί δείκτες για την αξιολόγηση της παχυσαρκίας. Ωστόσο, τα άτομα συχνά βασίζονται αποκλειστικά στον ΔΜΣ για να εκτιμήσουν τη σοβαρότητα της παχυσαρκίας, παραβλέποντας έτσι τους δείκτες κινδύνου για την υγεία που σχετίζονται με την αύξηση της περιφέρειας μέσης.Πρόσφατες μελέτες αποκαλύπτουν ότι η συστηματική παχυσαρκία, που αξιολογείται με βάση το ΔΜΣ, και η κοιλιακή παχυσαρκία, που αξιολογείται με βάση την περιφέρεια της μέσης, διαδραματίζουν διαφορετικούς ρόλους στην ανάπτυξη διαφόρων ασθενειών. Τα άτομα με κοιλιακή παχυσαρκία αντιμετωπίζουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο επιπλοκών σε σύγκριση με τα άτομα με συστηματική παχυσαρκία. Αυτό έχει επιβεβαιωθεί στην έρευνά μας για την υπέρταση και τον διαβήτη.
Παρατηρητικές μελέτες σε γυναίκες καυκάσιες δείχνουν ότι τα παχύσαρκα άτομα αντιμετωπίζουν 3,7 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο διαβήτη σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, ενώ τα άτομα με κοιλιακή παχυσαρκία αντιμετωπίζουν 10,3 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο.Μια διαχρονική μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Soochow, στην οποία συμμετείχαν 2.778 άτομα, αποκάλυψε επίσης ότι ενώ ορισμένα άτομα παρουσίασαν μείωση του ΔΜΣ, η περιφέρεια της μέσης τους ενδέχεται να μην μειώθηκε σημαντικά ή ακόμη και να αυξήθηκε. Αντίθετα, η αύξηση του ΔΜΣ μπορεί να συνοδεύεται από μείωση της περιφέρειας της μέσης. Επομένως, η αξιολόγηση της παχυσαρκίας αποκλειστικά με βάση το βάρος είναι παραπλανητική, καθώς μπορεί να κατατάξει άτομα με φυσιολογικό ΔΜΣ αλλά αυξημένη περιφέρεια μέσης ως χαμηλού κινδύνου, παρά τον σημαντικό κίνδυνο νόσου που διατρέχουν.
Η κοιλιακή παχυσαρκία προδιαθέτει σε βλάβη των σπλαχνικών οργάνων
Ο ΔΜΣ και η περιφέρεια της μέσης αντικατοπτρίζουν διαφορετικά πρότυπα συσσώρευσης λίπους: ο ΔΜΣ δείχνει κυρίως το συνολικό σωματικό λίπος, ενώ η περιφέρεια της μέσης αντικατοπτρίζει κυρίως τις αποθέσεις σπλαχνικού λίπους γύρω από τα κοιλιακά όργανα. Τα αυξημένα επίπεδα σπλαχνικού λίπους ή η αναλογία του σε σχέση με το συνολικό σωματικό λίπος αποτελούν σημαντικούς κινδύνους για την υγεία.Το σπλαχνικό λίπος βρίσκεται κυρίως στην κοιλιακή κοιλότητα, περιβάλλει και διεισδύει σε όργανα όπως το ήπαρ, το πάγκρεας, το στομάχι και τα έντερα. Όταν υπερβολικό σπλαχνικό λίπος εισέρχεται στο πεπτικό σύστημα, μπορεί να βλάψει όργανα όπως το ήπαρ, οδηγώντας σε λιπώδη ηπατοπάθεια. Διαταράσσει επίσης το μεταβολισμό, προκαλώντας παθήσεις όπως ο διαβήτης.Επιπλέον, το σπλαχνικό λίπος εμποδίζει την κανονική αποβολή των τοξινών από τον οργανισμό, οδηγώντας στην παραγωγή διαφόρων χημικών ουσιών που μπορούν να προκαλέσουν καρδιακές παθήσεις. Αυξάνει επίσης την πιθανότητα καρδιαγγειακών διαταραχών και συμβάλλει στην φλεγμονή των αρτηριών.Επιπλέον, το κοιλιακό λίπος συμπιέζει τους πνεύμονες, προκαλώντας δύσπνοια στα παχύσαρκα άτομα. Όσο μεγαλύτερη είναι η δυσκολία στην αναπνοή, τόσο πιο πιθανό είναι η παροχή οξυγόνου στην κυκλοφορία του αίματος να γίνει ανεπαρκής. Αυτό οδηγεί σε γενική κόπωση, εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και μπορεί ακόμη και να προκαλέσει υπέρταση. Πολλές μελέτες που χρησιμοποιούν μαγνητική τομογραφία (MRI) και τεχνολογία CT για την ακριβή μέτρηση του σωματικού λίπους έχουν επιβεβαιώσει ότι τα επίπεδα σπλαχνικού λίπους αποτελούν καλύτερο δείκτη από το συνολικό σωματικό λίπος για διάφορες χρόνιες παθήσεις και ακόμη και για τη θνησιμότητα.
Η κατανομή του σωματικού λίπους στον κινεζικό πληθυσμό διαφέρει από εκείνη των δυτικών πληθυσμών, με την κοιλιακή παχυσαρκία να κυριαρχεί. Τα άτομα των οποίων το βάρος βρίσκεται εντός του φυσιολογικού εύρους, αλλά η περιφέρεια της μέσης τους υπερβαίνει το φυσιολογικό όριο, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλό κίνδυνο υπέρτασης, διαβήτη και άλλων ασθενειών, κάτι που συχνά παραβλέπεται.
Ο καθιστικός τρόπος ζωής αυξάνει την ευπάθεια στην κοιλιακή παχυσαρκία
Πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στην αύξηση της περιφέρειας της μέσης, μεταξύ των οποίων κυρίως η γενετική προδιάθεση, οι διατροφικές συνήθειες, τα επίπεδα σωματικής δραστηριότητας και η καθιστική συμπεριφορά.Η γενετική προδιάθεση έχει τύχει σημαντικής προσοχής σε πρόσφατες έρευνες, καθώς η παχυσαρκία εμφανίζει οικογενειακή συγκέντρωση – για παράδειγμα, τα παιδιά υπέρβαρων γονέων είναι πιο πιθανό να είναι και τα ίδια υπέρβαρα. Αυτό οφείλεται σε μεταλλάξεις σε πολλαπλά σημεία σε διαφορετικά χρωμοσώματα που ρυθμίζουν άμεσα ή έμμεσα το μεταβολισμό του λίπους και της γλυκόζης, οδηγώντας σε διαταραχή του μεταβολισμού του λίπους και προοδευτική συσσώρευση λίπους.
Οι ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες και η ανεπαρκής σωματική δραστηριότητα συμβάλλουν επίσης στην κοιλιακή παχυσαρκία. Επιπλέον, οι καθιστικές συνήθειες έχουν αναδειχθεί ως αναγνωρισμένος παράγοντας κινδύνου για την υγεία σε πρόσφατες μελέτες, καθώς η παρατεταμένη καθιστική στάση αυξάνει σημαντικά την περιφέρεια της μέσης.Η έρευνά μας επιβεβαιώνει ότι η παρατεταμένη καθιστική στάση αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη και υπέρτασης. Η τακτική σωματική άσκηση μπορεί να μειώσει την επίπτωση αυτών των χρόνιων ασθενειών, αλλά μόνο εάν η περιφέρεια της μέσης μειωθεί σε φυσιολογικά επίπεδα. Διαφορετικά, οι βελτιώσεις στον τρόπο ζωής είναι απίθανο να μειώσουν σημαντικά τους κινδύνους ασθενειών που σχετίζονται με την κοιλιακή παχυσαρκία.
Η καθιστική ζωή και η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας είναι ξεχωριστές έννοιες. Τα άτομα με καθιστική ζωή δεν έχουν απαραίτητα έλλειψη σωματικής δραστηριότητας. Για παράδειγμα, πολλά επαγγέλματα απαιτούν παρατεταμένη καθιστική στάση κατά τη διάρκεια των ωρών εργασίας, όπως οι οδηγοί μεγάλων αποστάσεων ή οι δακτυλογράφοι γραφείου. Αν και αυτά τα άτομα μπορεί να ασκούνται μέτρια μετά τη δουλειά, αυτό δεν μπορεί να αντισταθμίσει πλήρως τη βλάβη που προκαλεί η παρατεταμένη καθιστική στάση κατά τη διάρκεια της ημέρας, ιδιαίτερα τη σταδιακή συσσώρευση κοιλιακού λίπους.
Οι προαναφερθέντες παράγοντες κινδύνου που συμβάλλουν στην αύξηση της περιφέρειας της μέσης δεν αλληλοαποκλείονται. Μπορεί να αλληλεπιδρούν συνεργικά ή να περιορίζουν ο ένας τον άλλον. Για παράδειγμα, ένα άτομο που καταναλώνει τροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά και δεν ασκείται επαρκώς αντιμετωπίζει σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο παχυσαρκίας από κάποιον που καταναλώνει τροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά αλλά ασκείται επαρκώς.