Ogólnie rzecz biorąc, osteoporoza występuje częściej u kobiet, zwłaszcza po menopauzie. Wynika to z faktu, że brak estrogenu po menopauzie może prowadzić do utraty masy kostnej. Dodatkowo, zmniejszone spożycie wapnia spowodowane czynnikami endokrynologicznymi jest kolejną istotną przyczyną osteoporozy. Co więcej, wraz z wiekiem, podwyższony poziom parathormonu u osób starszych może również przyczyniać się do rozwoju osteoporozy.Inne osoby mogą cierpieć na osteoporozę z powodu długotrwałego niedoboru wapnia, niedożywienia lub braku aktywności fizycznej. Jednak wiele osób nadal nie zdaje sobie sprawy z istnienia osteoporozy wywołanej lekami, w której to właśnie leki powodują utratę masy kostnej.
Dzisiaj zidentyfikujemy leki, które mogą wywoływać osteoporozę.
Glukokortykoidy
Glukokortykoidy są najczęstszą przyczyną osteoporozy wywołanej lekami. Najczęściej winowajcami są leki takie jak deksametazon i prednizon, które sprzyjają rozpadowi białek, hamują syntezę i zwiększają wydalanie wapnia i fosforu. Powoduje to zmniejszenie produkcji białek i glikozoaminoglikanów, co zaburza tworzenie macierzy kostnej.Leki te hamują aktywność osteoblastów i tworzenie kości, zmniejszając liczbę kości beleczkowej i osteoblastów, powodując w ten sposób osteoporozę. Jest to szczególnie częste u dzieci, kobiet po menopauzie i osób starszych, a ciężkie przypadki mogą prowadzić do spontanicznych złamań. Dlatego osoby wymagające długotrwałego stosowania steroidów powinny jednocześnie przyjmować leki wzmacniające kości, suplementy wapnia i leki przeciw osteoporozie.
Podczas terapii glikokortykoidami niewyjaśnione, nasilające się bóle pleców, bóle stawów lub ograniczenie ruchomości stawów niezwiązane z warunkami pogodowymi powinny skłaniać do rozważenia osteoporozy. Konieczna jest natychmiastowa konsultacja lekarska, stopniowe zmniejszanie dawki lub odstawienie glikokortykoidów pod nadzorem lekarza lub przejście na alternatywne leki.
Hormony tarczycy
Hormony tarczycy działają synergicznie z hormonami wzrostu, wspomagając wzrost i rozwój szkieletu. Jednak nadmierne stosowanie hormonów tarczycy może zaburzyć równowagę wapniowo-fosforową w organizmie, prowadząc do demineralizacji kości i zwiększonej resorpcji kości, co może następnie spowodować osteoporozę.Pacjenci powinni ściśle przestrzegać przepisanych dawek hormonów tarczycy. Należy unikać przedawkowania leków, aby zapobiec osteoporozie wywołanej lekami, ponieważ konsekwencje przewyższają korzyści.
Pacjenci cierpiący na osteoporozę powinni zwracać szczególną uwagę na potencjalne ryzyko związane z osteoporozą podczas stosowania tych leków. Zaleca się skonsultowanie się z lekarzem i rozważenie łącznego suplementowania wapnia i witaminy D.
Heparyna
Pacjenci stosujący heparynę, taką jak heparyna niefrakcjonowana lub heparyna drobnocząsteczkowa, przez ponad cztery miesiące mogą rozwinąć osteoporozę lub doświadczyć spontanicznych złamań.Osteoporoza wywołana heparyną najczęściej dotyka kręgosłup i żebra. Mechanizm ten może obejmować zwiększone rozpuszczanie kolagenu, przyspieszoną resorpcję kości spowodowaną nadczynnością tarczycy oraz hamowanie tworzenia kości. Ryzyko osteoporozy spowodowanej heparyną drobnocząsteczkową jest mniejsze niż w przypadku heparyny niefrakcjonowanej.
Zapobieganie polega na ścisłej kontroli dawki, unikaniu wysokich dawek lub długotrwałej terapii heparyną.
Leki przeciwpadaczkowe
Długotrwałe stosowanie leków przeciwpadaczkowych, takich jak fenytoina sodowa i fenobarbital, sprzyja rozkładowi witaminy D i zmniejsza wchłanianie wapnia w przewodzie pokarmowym, co prowadzi do hipokalcemii.Hipokalcemia może zmniejszyć masę kostną o 10–30%, potencjalnie prowadząc do osteoporozy i spontanicznych złamań. W związku z tym pacjenci poddawani długotrwałej terapii przeciwpadaczkowej powinni rozpocząć suplementację witaminą D i wapniem 3–4 miesiące po rozpoczęciu leczenia.
Diuretyki
Diuretyki, takie jak furosemid i hydrochlorotiazyd, są powszechnie stosowane u osób starszych w celu diurezy, obniżenia ciśnienia krwi i leczenia chorób serca. Długotrwałe stosowanie może powodować działania niepożądane, w tym zaburzenia równowagi płynów, zaburzenia elektrolitowe — w szczególności hipokaliemię i hipokalcemię — które mogą prowadzić do osteoporozy. Upadki znacznie zwiększają prawdopodobieństwo złamań.
Inhibitory pompy protonowej (PPI) (leki zobojętniające kwasy i środki ochronne żołądka)
Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) wydała ostrzeżenia, że inhibitory pompy protonowej (PPI), takie jak powszechnie stosowany omeprazol, mogą zwiększać ryzyko złamań biodra, nadgarstka i kręgosłupa. Obserwowane ryzyko dotyczy głównie pacjentów powyżej 50. roku życia, przyjmujących większe dawki PPI lub stosujących PPI przez okres dłuższy niż rok.Dlatego nawet powszechnie dostępne leki chroniące żołądek nie powinny być przyjmowane długotrwale bezkrytycznie. Leki przeciwnowotworowe Wiele leków przeciwnowotworowych może wpływać na układ kostny. Na przykład metotreksat zmniejsza aktywność osteoblastów i zwiększa tworzenie osteoklastów, co prowadzi do osteoporozy. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek może nawet powodować osteopatię metotreksatową (ból kości, osteoporozę, złamania kompresyjne).Cyklofosfamid może powodować uszkodzenie osteoblastów, prowadząc do dysplazji kości i zaburzeń metabolizmu kostnego; doksorubicyna zmniejsza grubość szpiku kostnego i kości korowej poprzez hamowanie osteoblastów. Odpowiednia suplementacja preparatami wapnia i witaminy D, zwłaszcza aktywną witaminą D, może zapobiegać osteoporozie wywołanej przez leki przeciwnowotworowe.