Nadciśnienie ciążowe to przejściowe wystąpienie wysokiego ciśnienia krwi, obrzęków i białkomoczu u kobiet po 20 tygodniu ciąży, ustępujące po porodzie. Jako schorzenie specyficzne dla ciąży pozostaje jedną z głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności matek i noworodków.
Nadciśnienie tętnicze należy rozważyć, jeśli ciśnienie skurczowe przekracza 140 mmHg (18,7 kPa), a ciśnienie rozkurczowe przekracza 90 mmHg (12,0 kPa) w późnych stadiach ciąży.Istnieje wiele teorii dotyczących etiologii nadciśnienia ciążowego. Ogólnie przyjmuje się, że substancje pochodzące z łożyska przedostają się do krwiobiegu matki, wywołując zmiany w czynnikach immunologicznych matki. Prowadzi to do ogólnoustrojowego skurczu tętniczek u matki, powodując nadciśnienie. Badania wskazują również na czynniki genetyczne. Główne objawy kliniczne 1. Nadciśnienie: Rozpoznanie ustala się na podstawie dwóch pomiarów ciśnienia wynoszącego 140/90 mmHg lub więcej.
2. Białkomocz: należy zbadać próbki moczu pobrane ze środkowego strumienia; stężenie białka w moczu w ciągu 24 godzin przekraczające 0,5 grama uznaje się za nieprawidłowe. Jednoczesne występowanie nadciśnienia tętniczego i białkomoczu stanowi stan przedrzucawkowy.
3. Obrzęki.
4. Objawy subiektywne: bóle głowy, niewyraźne widzenie, ucisk w klatce piersiowej, nudności i wymioty. Te subiektywne objawy wskazują na postęp stanu przedrzucawkowego, wymagającego natychmiastowego badania i leczenia.
5. Drgawki i śpiączka: drgawki i śpiączka oznaczają poważny postęp choroby, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej i terminowego przerwania ciąży.
Grupy wysokiego ryzyka
Następujące grupy są szczególnie podatne na zaburzenia nadciśnieniowe w ciąży. Opieka prenatalna ma szczególne znaczenie dla tych osób, które muszą regularnie zgłaszać się na wizyty przedporodowe zgodnie z zaleceniami lekarza, aby zapewnić bezpieczeństwo zarówno matce, jak i dziecku.
1. Młode kobiety w wieku poniżej 20 lat rodzące po raz pierwszy oraz starsze kobiety rodzące po raz pierwszy.
2. Osoby niskiego wzrostu, z nadwagą, zwłaszcza te z indeksem masy ciała (BMI) powyżej 24.
3. Kobiety z istniejącymi wcześniej schorzeniami, takimi jak nadciśnienie pierwotne, przewlekłe zapalenie nerek lub cukrzyca komplikująca ciążę, ponieważ w tych grupach występuje wyższa częstość występowania i potencjalnie bardziej złożony przebieg choroby.
4. Kobiety w ciąży z bliźniakami, z wielowodzie lub z ciążą molową, które również są narażone na podwyższone ryzyko.
5. Kobiety cierpiące na niedożywienie, szczególnie te z ciężką anemią.
6. Osoby bardziej podatne na wystąpienie choroby w zimowych i wczesnych wiosennych miesiącach lub w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego.
7. Kobiety z obciążeniem rodzinnym, np. z przypadkami stanu przedrzucawkowego u matki, są bardziej narażone na wystąpienie tego schorzenia.
Samokontrola
W drugim i trzecim trymestrze ciąży przyszłe matki powinny nie tylko obserwować ruchy płodu, ale także monitorować przyrost masy ciała, dbając o to, aby nie przekraczał on 0,5 kg tygodniowo.Po ósmym miesiącu ciąży każdego popołudnia może wystąpić łagodny obrzęk obu stóp, ustępujący po odpoczynku. Jeśli obrzęk pojawi się przedwcześnie (np. w szóstym lub siódmym miesiącu), utrzymuje się przez dłuższy czas, nie ustępuje po odpoczynku lub nasila się i rozprzestrzenia na łydki, konieczna jest natychmiastowa ocena szpitalna. Obejmuje ona monitorowanie ciśnienia krwi i rutynowe badanie moczu w celu ustalenia, czy występuje nadciśnienie ciążowe.
W przypadku wystąpienia obrzęku kończyn dolnych przy prawidłowym ciśnieniu krwi i wynikach badania moczu należy podjąć następujące działania:
1. Zwiększyć częstotliwość badań prenatalnych do cotygodniowych wizyt w szpitalu.
2. Odpoczynek: odpowiednio zmniejszyć obciążenie pracą i zapewnić odpowiednią ilość snu. Odpoczywać w domu; może być konieczna hospitalizacja.
3. Pozycja leżąca na lewym boku: podczas odpoczynku i snu przyjmować pozycję leżącą na lewym boku.Pozycja ta zmniejsza nacisk obróconej w prawo macicy na aortę brzuszną i żyłę główną dolną, zwiększa powrót żylny do serca, poprawia przepływ krwi przez nerki w celu zwiększenia wydalania moczu i pomaga utrzymać prawidłowe krążenie maciczno-łożyskowe. 4. Dieta: Należy zapewnić odpowiednie spożycie białka i witamin, uzupełnione żelazem i wapniem. Przestrzeganie tych zaleceń często łagodzi objawy, choć w rzadkich przypadkach stan może ulec pogorszeniu.Ciężkie nadciśnienie tętnicze z białkomoczem stanowi stan przedrzucawkowy, wymagający hospitalizacji i terminowego przerwania ciąży. Profilaktyka Etiologia nadciśnienia ciążowego pozostaje niejasna, co uniemożliwia całkowitą profilaktykę. Jednak następujące środki mogą pomóc w wykryciu i zapobieganiu: 1. Regularne wizyty w poradni położniczej, monitorowanie masy ciała i ciśnienia krwi podczas każdej wizyty oraz rutynowe badania moczu w celu wykrycia białkomoczu.
2. Kontrola przyrostu masy ciała w czasie ciąży. Zaleca się całkowity przyrost masy ciała wynoszący około 12,5 kg w trakcie całej ciąży. Kobiety o szczupłej budowie ciała mogą przybrać około 15 kg, natomiast kobiety o większej masie ciała powinny ograniczyć przyrost masy ciała do 5–10 kg.
3. W przypadku osób z grupy wysokiego ryzyka, opisanej powyżej, należy rozważyć codzienne przyjmowanie 50 mg aspiryny w powłoce dojelitowej pod nadzorem lekarza. Badania wskazują, że w grupie przyjmującej aspirynę w powłoce dojelitowej odnotowano mniejszą częstość występowania nadciśnienia tętniczego w porównaniu z grupą, która jej nie przyjmowała.
4. Należy zapewnić przyszłym matkom zbilansowane odżywianie, w tym rutynową suplementację wapnia i odpowiednie spożycie pokarmów bogatych w białko (mleko, chude mięso i jaja). Należy suplementować mikroelementy, w szczególności witaminę E, witaminę C, żelazo i wapń.
5. Należy priorytetowo traktować opiekę przedporodową. Od 28. tygodnia ciąży zaleca się codziennie około 30 minut odpoczynku w pozycji leżącej na lewym boku w południe. Ułatwia to zwiększony powrót żylny do serca i łagodzi obrzęki kończyn dolnych.