Studium przypadku: Nauczanie dzieci tolerancji od najmłodszych lat
Eksperci ds. rodzicielstwa radzą, aby w okresie dzieciństwa rodzice pomagali dzieciom przezwyciężyć uprzedzenia i nauczyli je tolerancji.
Studium przypadku: Mama zabiera swoją czteroletnią córkę Dandan na zorganizowaną przez szkołę zabawę dla rodziców i dzieci. Kiedy nauczycielka prosi dzieci, aby połączyły się w pary do zabawy klockami, Dandan odmawia współpracy z chłopcem obok niej, który ma na sobie stare ubrania. Marszczy nawet brwi w kierunku mamy i mówi: „Nie chcę być w jego grupie. Nie podoba mi się jego stare ubranie”.
Obawiając się, że chłopiec może to usłyszeć i ucierpieć na poczuciu własnej wartości, matka Dandan szybko wyciągnęła córkę z klasy. Na korytarzu surowo ją skarciła: „Jak mogłaś powiedzieć coś takiego?”. Dandan tylko patrzyła na matkę bez wyrazu, nie odpowiadając.
Analiza eksperta: W przypadku dzieci w wieku Dandan takie oczywiste „bezduszne” zachowanie nie jest niczym zaskakującym. Dzieci w tym wieku osiągają etap, na którym potrafią dostrzegać cechy innych osób, które różnią się od ich własnych.Badania wskazują, że niemowlęta poniżej szóstego miesiąca życia potrafią rozróżniać różnice rasowe i płciowe; w wieku trzech lat dzieci zaczynają kategoryzować ludzi i oceniać, które grupy są lepsze; w wieku pięciu lat kojarzą pozytywne cechy z preferowanymi kategoriami; dopiero w wieku ośmiu lat dostrzegają stosunek społeczeństwa do różnych osób; w miarę dojrzewania uczą się radzić sobie z uprzedzeniami społecznymi i angażować się w racjonalne myślenie.
Ponieważ dzieci w miarę dorastania będą spotykać się z różnorodnym światem, rodzice powinni starać się pomóc im przezwyciężyć uprzedzenia i kultywować tolerancję w okresie dorastania.
Metody wspierania tolerancji i przezwyciężania uprzedzeń
Poniżej przedstawiono kilka podejść, które rodzice mogą stosować w codziennym życiu, aby pomóc dzieciom zaakceptować różnice między ludźmi i postrzegać je w odpowiedni sposób.
Metoda 1: Ćwiczenie z cytryną
W ramach tego ćwiczenia nauczyciel rozdaje każdemu dziecku cytrynę i prosi je o zbadanie jej. Dzieci mogą toczyć cytrynę po podłodze, spróbować jej lub powąchać. Następnie wszystkie cytryny umieszcza się w koszyku, a dzieci muszą wskazać tę, którą wcześniej bawiły się.
Mimo że niektóre cytryny są brudne, zgniecione lub mają ślady zębów, dzieci nadal uważają, że ich cytryna jest najlepsza.
Wskazówka: przed poproszeniem dzieci o wskazanie swojej cytryny należy ją obrać – w przeciwnym razie dzieci nie będą w stanie jej rozpoznać. Ćwiczenie to pomaga dzieciom zrozumieć, że choć ludzie różnią się wyglądem zewnętrznym, to w środku są tacy sami.
Metoda 2: Analiza cech charakterystycznych
Pomóż dzieciom dostrzec, czym różnią się od innych, np. są niższe od niektórych rówieśników, nieco cięższe, noszą okulary lub nie są zbyt biegłe w piłce nożnej. Następnie porównaj te cechy.
Wskazówka: Wyjaśnij, że każdy ma swoje unikalne cechy. Niektórzy mogą postrzegać innych jako gorszych na podstawie różnic, ale nie jest to ani prawdziwe, ani akceptowalne.
Metoda 3: Ilustrowanie przykładami
Rodzice mogą wykorzystać wydarzenia ze społeczności lub sceny przedstawione w filmach jako okazję edukacyjną do omówienia z dzieckiem niebezpieczeństw związanych z nietolerancyjnym zachowaniem.
Wskazówka: Podczas wycieczek zabieraj dziecko do muzeów i na wystawy lub wspólnie podziwiajcie charakterystyczne elementy architektury, takie jak zaokrąglone dachy lub witrażowe okna. Zachęcaj do interakcji społecznych z ludźmi z różnych środowisk.
Kiedy dzieci spotykają się z uprzedzeniami
1. Upewnij się, że bezpieczeństwo dziecka nie jest zagrożone i utrwal w nim przekonanie, że takie incydenty są złe i zostaną rozwiązane;
2. Przygotuj dziecko psychicznie na potencjalne przyszłe sytuacje, ucząc je zwrotów takich jak „Proszę, nie nazywaj mnie tak, to nie jest moje imię”.
Kiedy Twoje dziecko obraża innych
1. Natychmiast interweniuj, stwierdzając, że takie zachowanie jest niedopuszczalne i zostanie potraktowane poważnie;
2. Pomóż dziecku zrozumieć, dlaczego uprzedzenia są złe, zachęcając je do rozważenia punktu widzenia innych osób;
3. Konsekwentnie modeluj tolerancyjne zachowanie we wszystkich aspektach życia codziennego.
Jak kształtować tolerancję u dzieci
1. Dawaj przykład
Zdolność dziecka do tolerancji wynika przede wszystkim z zachowania matki. Dzieci początkowo uczą się zachowań społecznych od matki. Jeśli matka wykazuje tolerancję, hojność i nieprzesadza w swoich reakcjach, utrzymując harmonijne relacje z sąsiadami i współpracownikami, dziecko będzie naśladować ją w swoich relacjach z rówieśnikami, stając się bardziej wyrozumiałe i towarzyskie.Jeśli dziecko przypadkowo popełni drobny błąd, np. stłucze filiżankę, unikaj karania lub obwiniania go. Zamiast tego wyjaśnij, że nawet matki czasami popełniają takie nieumyślne błędy i że większa ostrożność następnym razem może zapobiec ich powtórzeniu się. Zacznij od wybaczenia dziecku błędu, a następnie pomóż mu zrozumieć swój błąd z wyrozumiałością. W ten sposób dzieci uczą się, że tolerancja jest alternatywnym podejściem do krytyki i kary przy rozwiązywaniu problemów.
2. Nauczanie empatii
Empatia polega na uwzględnianiu punktu widzenia drugiej strony podczas konfliktów – zastanawianiu się, dlaczego druga osoba postąpiła lub powiedziała coś w określony sposób. Opanowanie tej umiejętności pozwala ograniczyć niepotrzebne tarcia. Podobnie jak w szachach: początkujący gracze skupiają się wyłącznie na własnych ruchach, ale w miarę postępów przewidują strategie przeciwników i planują środki zaradcze.Wiele dzieci ma zwyczaj postrzegania spraw wyłącznie z własnej perspektywy i trudno im przyjąć punkt widzenia innych. Lekarstwem na to jest właśnie „postawienie się w sytuacji drugiej osoby”.
Rozważenie sprawy z perspektywy matki ujawnia jej dobre intencje, gdy ją krytykuje; spojrzenie na rolę nauczyciela uwypukla jego żmudne wysiłki, a dostrzeżenie sytuacji kolegów z klasy pozwala zdać sobie sprawę, że większość rówieśników jest sympatyczna, przystępna i warta przyjaźni.Dlatego nauczanie dzieci w szkole podstawowej praktykowania transpozycji psychologicznej jest niezbędne. 3. Nauczanie dzieci zrozumienia innych i uznania, że każdy ma wady Nic nie jest idealne; natura ludzka z natury wiąże się z wadami i niedoskonałościami. W kontaktach z kolegami z klasy i przyjaciółmi nie ma potrzeby wymagania od nich doskonałości ani ciągłego szukania wad. Zamiast tego należy szukać wspólnej płaszczyzny porozumienia, szanując różnice, o ile te wady nie dotyczą charakteru ani nie wiążą się z zachowaniami antyspołecznymi.Jeśli chodzi o wady przyjaciela lub słowa i działania kolegi z klasy w złym nastroju, nie ma potrzeby czepiania się każdego szczegółu lub wymagania sprawiedliwości i rozsądku w każdej sytuacji. Okazywanie przebaczenia, tolerancji i zrozumienia nie tylko kształtuje lepszy stan umysłu, ale także stanowi kolejny krok naprzód na drodze do rozwoju osobistego.
Oczywiście tolerancji nie należy mylić ze strachem, słabością, ślepym dostosowaniem się lub bezmyślną zgodą – należy to jasno wyjaśnić dzieciom. Matki muszą upewnić się, że ich dzieci rozumieją, że tolerancja jest świadomym ustępstwem wobec kolegów z klasy lub przyjaciół po rozróżnieniu dobra od zła, a nie kompromisem z osobami popełniającymi złe uczynki lub złymi czynami. Nie ma potrzeby tolerowania osób złośliwych lub wykorzystujących innych.
4. Zachęcaj dzieci do interakcji z rówieśnikami
Wybaczające serce kształtuje się poprzez interakcje społeczne. Tylko poprzez kontakt z innymi dzieci odkryją, że każdy ma wady i popełnia błędy, większe lub mniejsze. Nauka tolerowania wad i błędów innych jest niezbędna do normalnych, przyjaznych relacji. To właśnie poprzez takie interakcje dzieci naprawdę rozumieją znaczenie tolerancji i radość, jaką ona przynosi.Na przykład uznanie wad innych, świętowanie sukcesów rówieśników, pomaganie dzieciom w trudnej sytuacji i akceptowanie rozsądnych sugestii. Takie działania pozwalają dzieciom nawiązywać przyjaźnie, dzielić się osiągnięciami innych i wspierać własny rozwój.
Podczas tych interakcji matki powinny szczególnie uczyć dzieci tolerancji wobec rówieśników, którzy osiągają lepsze wyniki, tych postrzeganych jako „gorsi” oraz rywali.Należy uczyć dzieci, aby nie zazdrościły rówieśnikom, którzy osiągają lepsze wyniki, nie wyśmiewały tych, którzy są postrzegani jako „gorsi”, i nie antagonizowały celowo rywali. Należy zachęcać je do uczenia się od wzorowych rówieśników, pomagania tym, którzy mają trudności, i współpracy z konkurentami.