Rozszczep wargi nie tylko wpływa na wygląd dziecka, ale także utrudnia artykulację mowy, połykanie i karmienie piersią. W związku z tym dziecko wymaga pilnych, wielokrotnych interwencji chirurgicznych w celu skorygowania tej wady wrodzonej. Leczenie rozszczepu wargi i podniebienia wymaga wielodyscyplinarnej współpracy specjalistów (w tym chirurgów szczękowych, ortodontów, chirurgów plastycznych, laryngologów i logopedów) w celu opracowania indywidualnego planu leczenia i konkretnego harmonogramu dla każdego pacjenta. Jest to tzw. kompleksowe leczenie sekwencyjne.
Czynniki przyczyniające się do powstawania rozszczepu wargi:
Czynniki genetyczne: Większość dzieci dotkniętych tą wadą ma krewnych, bezpośrednich lub bocznych, którzy również wykazują tę samą deformację. Badania wskazują, że częstość występowania rozszczepu wargi wynosi 0,17%. Jeśli jedno z rodziców ma rozszczep wargi, częstość występowania tej wady u ich potomstwa może sięgać 2,6%–5,6%, co stanowi 15–32-krotny wzrost w stosunku do ogółu populacji.Gdy ojciec ma rozszczep wargi i podniebienia, częstość występowania u potomstwa wynosi około 3%. Jeśli matka ma tę wadę, prawdopodobieństwo przekazania jej dzieciom wzrasta do 14%. W przypadku zdrowych rodziców, którzy mają już jedno dziecko z rozszczepem wargi, prawdopodobieństwo urodzenia drugiego dziecka z tą wadą wynosi 4%. Jeśli urodziło się już dwoje dzieci z rozszczepem wargi, prawdopodobieństwo wzrasta do 9% w kolejnych ciążach. Częstość występowania jest wyższa wśród dzieci z małżeństw konsangwinicznych.Czynniki żywieniowe: Wymioty i ograniczenia dietetyczne w czasie ciąży mogą zaburzać przyjmowanie składników odżywczych, prowadząc do niedoborów witamin. Badania na zwierzętach wskazują, że karmienie ciężarnych myszy dietą ubogą w witaminy A i E często skutkowało urodzeniem potomstwa z rozszczepem wargi i podniebienia.
Infekcje wirusowe: Narażenie na wirusa różyczki we wczesnym okresie ciąży (w ciągu pierwszych dwóch miesięcy) może spowodować rozszczep wargi i podniebienia u niemowlęcia.
Wpływ układu hormonalnego: Dowody eksperymentalne wskazują, że ciężarne myszy, którym w 9., 10. i 11. dniu ciąży wstrzyknięto kortykosteroidy, często rodziły potomstwo z rozszczepem wargi i podniebienia. W związku z tym we wczesnym okresie ciąży (w ciągu 8 tygodni) czynniki takie jak stres lub uraz u matki mogą zwiększać wydzielanie kortykosteroidów, potencjalnie powodując wady wrodzone u niemowlęcia.
Promieniowanie: Narażenie na promieniowanie we wczesnym okresie ciąży może powodować rozszczep wargi i podniebienia u płodu.
Pięciostopniowe podejście do leczenia rozszczepu wargi
Po pierwsze: postępowanie przedoperacyjne. Narodziny dziecka z rozszczepem wargi i podniebienia są niewątpliwie głębokim szokiem dla rodziców, wymagającym zwiększonej empatii i wsparcia. Lekarze muszą zarejestrować dziecko do długoterminowej obserwacji.Po drugie, operacja korekcji rozszczepu wargi. Korekcja jednostronnego rozszczepu wargi jest zazwyczaj wykonywana między 3. a 6. miesiącem życia, natomiast operacja obustronnego rozszczepu wargi jest zazwyczaj wykonywana między 6. a 12. miesiącem życia. Po trzecie, operacja korekcji rozszczepu podniebienia.Zabieg ten jest zazwyczaj planowany między 12. a 18. miesiącem życia dziecka. Po czwarte, opieka pooperacyjna. Mimo że rozszczep podniebienia został już naprawiony, dziecko może nadal wykazywać znaczne zaburzenia wymowy. Ocena wymowy powinna zostać przeprowadzona w ciągu sześciu miesięcy po zabiegu, a wczesna terapia logopedyczna powinna zostać rozpoczęta. Jeśli wymowa nie ulegnie znacznej poprawie, można rozważyć wykonanie drugiej operacji gardła w wieku około 4–5 lat.Ponadto dzieci z rozszczepem wargi i podniebienia często mają wady zgryzu, które można skorygować za pomocą leczenia ortodontycznego. Po piąte, leczenie wtórnych deformacji twarzowo-szczękowych. W przypadku ciężkich rozszczepów wargi i podniebienia idealny wiek do przeszczepu kości wyrostka zębodołowego wynosi od 9 do 11 lat.Ponadto, ponieważ trudno jest osiągnąć zadowalającą korektę współistniejących deformacji nosowo-wargowych i szczękowo-twarzowych w ramach jednego zabiegu, wtórną operację rekonstrukcyjną należy wykonać po zakończeniu wzrostu i rozwoju dziecka (zazwyczaj w wieku 17–18 lat u mężczyzn i 15 lat u kobiet).
Leczenie rozszczepu wargi i podniebienia trwa przez cały okres wzrostu i rozwoju, co wymaga ścisłej współpracy między rodzicami a lekarzami. Tylko dzięki takiej współpracy można osiągnąć optymalne wyniki terapeutyczne.