Małe dzieci mają raczej mgliste pojęcie o czasie. Nabycie słownictwa związanego z czasem i zrozumienie jego znaczenia jest dla nich bez wątpienia niezbędne. Gdy dziecko naprawdę zrozumie znaczenie zwrotów takich jak „przed...”, „natychmiast” lub „zaraz”, może stać się bardziej posłuszne.Kiedy dziecko prosi o coś, matki często odpowiadają zwrotami takimi jak „po obiedzie”, „kiedy tata wróci do domu” lub „po drzemce”, aby przekazać mu pojęcia związane z czasem. Takie podejście pozwala dziecku natychmiast zrozumieć ideę i cierpliwie czekać, aż nadejdzie obiecany czas, gotowe do podjęcia działania. Stanowi to zrozumienie czasu przez dziecko, ponieważ nie potrafi ono odczytywać zegara ani pojąć pojęcia konkretnych godzin.
Opanowanie pojęć związanych z czasem stanowi podstawę dla rozwoju zdrowych nawyków życiowych i edukacyjnych u małych dzieci. Silne poczucie czasu jest niezbędne do przystosowania się do życia w grupie i przyszłej nauki w szkole. Kształtowanie tej świadomości i pielęgnowanie punktualności powinno rozpocząć się wcześnie – nawet w czasie ciąży – i trwać aż do dorosłości, choć metody różnią się w zależności od wieku. Okres przedszkolny przed ukończeniem trzeciego roku życia jest szczególnie ważny dla tego rozwoju. W całym tym procesie najważniejsza jest ustrukturyzowana codzienna rutyna.
Okres płodowy: Przyszłe matki powinny stworzyć rytmiczne środowisko dla płodu w łonie matki, zaczynając od własnej ustrukturyzowanej codziennej rutyny. Regularne posiłki, sen, praca, nauka, odpoczynek, rekreacja i spacery pomagają wykształcić pozytywne poczucie czasu u rozwijającego się płodu.
Od urodzenia do 1 roku życia: Po miesiącu noworodki stopniowo dostosowują się do nowego środowiska. Rozwijają wstępne poczucie czasu poprzez codzienne rutyny matki, ucząc się spać, jeść i zwracać na siebie uwagę w regularnych odstępach czasu. Pomaga to regulować ich rytmy fizjologiczne, umożliwiając stałe działanie ich „zegara biologicznego”.W miarę upływu miesięcy niemowlęta coraz lepiej postrzegają pojęcia czasowe. Płaczą, aby zasygnalizować głód w porze karmienia, oddają mocz po upływie określonego czasu po karmieniu i płaczą, gdy trzeba zmienić pieluchę. Po wystarczającej ilości snu i karmienia płaczą, aby je przytulić i pobawić się z nimi; gdy są zmęczone zabawą, naturalnie zasypiają o ustalonych porach.Jeśli matka nie ma poczucia czasu i nie planuje odpowiednio codziennych czynności niemowlęcia, życie dziecka staje się chaotyczne. Uniemożliwia to wykształcenie odruchów warunkowych związanych z czasem i utrudnia rozwój prawidłowego pojęcia czasu.
1–2 lata: W tym okresie rozwój motoryczny dziecka pozwala mu na swobodne chodzenie, używanie obu rąk do wykonywania prostych czynności oraz uzupełnianie działań podstawowymi słowami wyrażającymi pragnienia. Rodzice mogą pomóc dziecku w rozwijaniu poczucia czasu poprzez działania i język.
Na przykład: po przebudzeniu każdego ranka dziecko może czołgać się, aby poprosić o wstanie i ubranie się; następnie wskazać ręcznik, aby zaznaczyć, że chce umyć twarz i ręce; a następnie przejść do stołu, aby zjeść śniadanie. W momencie odprowadzania do przedszkola może machać na pożegnanie, gdy mama wychodzi do pracy, a wieczorem, gdy jest zmęczone, podchodzić do łóżka, aby zasygnalizować, że chce spać.Gdy dziecko rozwinie poczucie czasu, stopniowo zacznie działać bez ciągłego przypominania, naturalnie kształtując dobry nawyk przestrzegania harmonogramu bez zwlekania. Ustal stałą porę snu dla dziecka; im bardziej spójny jest harmonogram, tym łatwiej dzieciom go przestrzegać. Jednak ponieważ postrzeganie czasu przez małe dzieci jest nadal niejasne, stałe rutyny przed snem pomagają im rozpoznać, kiedy nadszedł czas na sen. Na przykład: „Kreskówka się skończyła, więc czas, aby dziecko poszło spać”.Odpowiednie rytuały przed snem to czytanie, opowiadanie bajek lub słuchanie muzyki. Unikaj stymulujących czynności, takich jak walki na poduszki lub gry w piłkę przed snem, ponieważ zwiększają one podekscytowanie. Co najważniejsze, po ustaleniu pory snu należy ją konsekwentnie przestrzegać. Nie używaj „na dworze jest ciemno” jako sygnału do pójścia spać, ponieważ może to powodować zamieszanie podczas długich letnich dni.
2–3 lata: Dzieci potrafią już wyrażać swoje potrzeby pełnymi zdaniami. Jest to czas na wprowadzenie wskazówek dotyczących czasu, aby rozwijać ich umiejętności językowe. Na przykład: naucz dziecko, aby budziło się punktualnie o 7:00, jadło śniadanie o 7:30, chodziło do przedszkola o 8:00, było odbierane o 16:00 lub 17:00, jadło kolację o 18:00 lub 18:30 i kładło się spać o 20:30.Na tym etapie można podarować dziecku zegarek-zabawkę. Chociaż dziecko może jeszcze nie rozpoznawać wielu cyfr, codzienne ćwiczenie przesuwania wskazówek w celu wskazania konkretnych pór dnia pomaga mu stopniowo postrzegać czas i rozumieć zaplanowane czynności. Dodatkowo należy pomagać dziecku w ścisłym przestrzeganiu harmonogramu. Czynności takie jak rysowanie, zabawa zabawkami lub gry powinny rozpoczynać się i kończyć punktualnie.Od najmłodszych lat należy kultywować punktualność, szacunek dla czasu i poczucie pilności. Bez staranności czas może uciekać, powodując rozproszenie uwagi i brak koncentracji, utrudniając wykonanie zadań. Dziecko z silnym poczuciem czasu uniknie powolności i zwlekania.