Wiele osób pamięta ostrzeżenia rodziców z dzieciństwa: „Nie jedz słodyczy, bo podczas snu zjedzą ci zęby robaki!”. Ale czy zęby naprawdę są zjadane przez takie stworzenia?
Hou Benxiang, dyrektor Oddziału Endodoncji w Szpitalu Stomatologicznym w Pekinie (powiązanym z Capital Medical University) i zastępca sekretarza generalnego Chińskiego Stowarzyszenia Stomatologicznego, wyjaśnia, że zęby składają się z korony i korzenia, a miejsce ich połączenia nazywane jest regionem szyjki zęba.Najbardziej zewnętrzną warstwą korony jest szkliwo, najtwardsza substancja w organizmie człowieka, która otacza znajdującą się pod nią zębinę. W środku znajduje się miazga, miękka tkanka zawierająca nerwy i naczynia krwionośne.Twardy szkliwo na powierzchni zdrowych zębów charakteryzuje się wysoką odpornością na korozję kwasową i alkaliczną. Jednak ze względu na aktywność bakterii kolonizujących powierzchnię zębów, które wytwarzają kwasy, dochodzi do erozji, prowadzącej do zniszczenia zewnętrznej twardej struktury i powstania „próchnicy”.Weźmy na przykład spożywanie słodkich pokarmów: mikroorganizmy w jamie ustnej mogą wykorzystywać sacharozę do syntezy polisacharydów, które z kolei tworzą bardzo lepką warstwę bakteryjną (płytkę nazębną). Płytka ta przylega do powierzchni zębów i jest trudna do usunięcia. Bakterie mogą się wtedy intensywnie rozmnażać, wytwarzając kwasy organiczne i inne substancje, które uszkadzają zęby.
Rozwój próchnicy zębów jest procesem stopniowym. Wczesne stadium próchnicy często nie daje żadnych konkretnych objawów, a jedynie pojawiają się nieregularne żółtawo-brązowe plamy na powierzchni szkliwa, które często są pomijane. W miarę postępu próchnicy w głąb powierzchniowej warstwy zębiny, na powierzchni zęba widoczne stają się wyraźne ubytki.Zazwyczaj objawia się to bólem podczas spożywania słodkich pokarmów, który ustępuje po wypłukaniu. Jeśli próchnica postępuje dalej w kierunku środkowej warstwy zębiny lub zbliża się do komory miazgi, pacjent może odczuwać ból w odpowiedzi na bodźce termiczne, takie jak ciepło lub zimno.Gdy próchnica wnika głęboko w zębinę, resztki jedzenia zostają uwięzione w ubytku, umożliwiając rozprzestrzenianie się bakterii. Gdy ubytek zbliża się do komory miazgi, bakterie i ich toksyny łatwo przenikają do tkanki miazgi, powodując silniejszy ból. Może to następnie wywołać zapalenie miazgi, zapalenie przyzębia wierzchołkowego, a nawet doprowadzić do utraty zęba.
Im wcześniej zostanie wyleczona próchnica, tym większa szansa na zachowanie naturalnych zębów. Najskuteczniejsze jest leczenie przed wystąpieniem próchnicy. Do rozwoju próchnicy niezbędne są cztery czynniki: zęby, pokarm, bakterie i czas. Im dłużej pokarm pozostaje na powierzchni zębów, tym większe prawdopodobieństwo, że bakterie spowodują erozję zębów.Aby temu przeciwdziałać, możemy zminimalizować czas przebywania bakterii w jamie ustnej poprzez prawidłowe szczotkowanie zębów po każdym posiłku. Higienę jamy ustnej należy rozpocząć w wieku około sześciu miesięcy, używając szczoteczek na palec lub wilgotnej gazy. Po wyrżnięciu się zębów trzonowych mlecznych należy wprowadzić pastę do zębów, którą można połknąć. Od trzeciego roku życia należy rozważyć stosowanie pasty do zębów o niskiej zawartości fluoru.W wieku 3,5 roku dzieci mogą otrzymać lakiery ochronne na zęby mleczne. Lakiery ochronne należy również stosować po całkowitym wyrżnięciu się pierwszych zębów trzonowych (6–7 lat) i drugich zębów trzonowych (11–12 lat). Dzieci powinny używać szczoteczek do zębów dostosowanych do ich wieku. Dokładne czyszczenie wymaga zwrócenia uwagi na powierzchnie styku zębów. Eksperci zalecają dorosłym używanie nici dentystycznej do usuwania resztek jedzenia i miękkiej płytki nazębnej z przestrzeni międzyzębowych przed szczotkowaniem.Fluor hamuje rozwój bakterii próchnicotwórczych, zmniejsza tworzenie się kwasów w płytce nazębnej, obniża rozpuszczalność zębów w kwasach i wspomaga remineralizację. Hou Benxiang zaleca zatem stosowanie pasty z fluorem, aby zwiększyć odporność zębów na próchnicę.