Być może zaskoczy Cię ten tytuł: czy nie ma tu pomyłki? Co choroba wieńcowa serca ma wspólnego z terapią psychologiczną? Nie ma żadnej pomyłki. Pacjenci z chorobą wieńcową serca rzeczywiście wymagają terapii psychologicznej. Rozważmy najnowszy raport: renomowani lekarze z wielu szpitali w Pekinie utworzyli centrum konsultacyjne specjalizujące się w zaburzeniach psychosomatycznych. Centrum to będzie zapewniać pacjentom spersonalizowane leczenie biomedyczne wraz z terapią psychologiczną i behawioralną. Dlaczego utworzono takie centrum?Badania wskazują, że ludzkość wkroczyła w erę zwiększonego stresu psychicznego. Schorzenia takie jak choroba wieńcowa serca, cukrzyca, wrzody trawienne i neurodermit są obecnie klasyfikowane jako zaburzenia psychosomatyczne.
Czym dokładnie są zaburzenia psychosomatyczne? Eksperci są zgodni, że napięcie psychiczne może wywołać szereg zmian w autonomicznym układzie nerwowym i funkcjach trzewnych. Gdy występuje to u osób z predyspozycją do chorób współistniejących (np. pacjentów z chorobą wieńcową serca), zmiany te mogą utrzymywać się i przekształcić się w zmiany patologiczne (np. skurcz tętnicy wieńcowej), którym towarzyszą objawy (np. dławica piersiowa, arytmia). Stanowi to zaburzenie psychosomatyczne.W praktyce klinicznej zaobserwowano, że osoby doświadczające więcej niż czterech poważnych niepowodzeń życiowych są czterokrotnie bardziej narażone na rozwój choroby wieńcowej serca (dławica piersiowa, arytmia lub ostry zawał mięśnia sercowego) w porównaniu z ogółem populacji. Ponadto gniew, napięcie psychiczne i niestabilność emocjonalna są ściśle związane z podwyższonym ciśnieniem skurczowym, a występowanie zawału mięśnia sercowego po wahaniach emocjonalnych jest dobrze udokumentowanym faktem.
Autor spotkał kiedyś 60-letniego pacjenta z chorobą wieńcową serca, który często odczuwał ból w okolicy mostka (dławica piersiowa). Pomimo przyjmowania wielu leków na chorobę wieńcową serca, jego stan nie uległ poprawie (koronarografia nie wykazała znaczącego zwężenia naczyń).
Po szczegółowym wywiadzie okazało się, że mężczyzna ten zawsze był wyjątkowo sumienny w swojej pracy. Po przejściu na emeryturę dołączył do klubu brydżowego i objął w nim rolę lidera. Całą swoją dawną energię poświęcił działalności klubu, codziennie się wyczerpując. W obliczu niepowodzeń stawał się rozdrażniony i zły. Rozpoznając ten schemat, zastosowałem terapię behawioralną i psychologiczną, która przyniosła doskonałe rezultaty.Terapia behawioralna i psychologiczna stanowi leczenie psychosomatyczne.
Czynniki behawioralne i psychologiczne odnoszą się do niespecyficznej reakcji organizmu — określanej jako uogólniony zespół adaptacyjny — wywołanej bodźcami fizycznymi, chemicznymi, biologicznymi lub społeczno-psychologicznymi. Czynniki stresogenne, takie jak awanse, przydziały mieszkaniowe, zmiany wynagrodzenia, rozwody, śmierć bliskich, przeprowadzki, bezrobocie lub kradzieże, często wywołują intensywne wahania emocjonalne.Intensywne tempo współczesnego życia i presja zawodowa mogą wywołać dusznicę bolesną, ostry zawał mięśnia sercowego lub arytmię. Modele zwierzęce pokazują, że pobudzenie emocjonalne (gniew) wywołuje niedokrwienie mięśnia sercowego, objawiające się znacznym zmniejszeniem przepływu krwi w naczyniach wieńcowych, zwężeniem naczyń i zmianami niedokrwiennymi w elektrokardiogramie.Obserwacje wskazują, że prawie połowa pacjentów z chorobą wieńcową serca, poddanych stresowi, wykazuje nieprawidłową aktywność serca potwierdzoną izotopową ventriculografią, z obniżoną wydajnością serca. Jednak po usunięciu czynnika stresogennego funkcja serca szybko wraca do normy. Podobnie czynniki stresogenne są również istotnymi czynnikami wywołującymi zawał mięśnia sercowego.Już w 1910 r. naukowcy opisali charakterystyczne agresywne tendencje pacjentów z chorobą wieńcową serca, określane jako zachowanie typu A, i przeprowadzili pierwsze systematyczne badania nad związkiem między wzorcami zachowań a chorobą wieńcową serca. Doszli do wniosku, że osoby wykazujące zachowania typu A są skłonne do wrogości, niecierpliwości, drażliwości,Są one konkurencyjne i często niecierpliwe w oczekiwaniu na wyniki. Odczuwają poczucie pilności, często dążąc do osiągnięcia idealnego celu w jak najkrótszym czasie. W tym celu poświęcają się pracy, nie zwracając uwagi na inne aspekty życia, i mogą wykazywać agresję. Dlaczego więc osoby z zachowaniem typu A są podatne na chorobę wieńcową serca i jej powikłania? Jaka jest fizjologiczna podstawa tego zjawiska?W latach 60. i 70. XX wieku naukowcy wykazali, że w sytuacji stresowej osoby o zachowaniu typu A wykazują podwyższony poziom cholesterolu całkowitego, trójglicerydów, noradrenaliny, hormonu adrenokortykotropowego i testosteronu w osoczu. Substancje te są związane z rozwojem i postępem choroby wieńcowej serca.Ponadto naukowcy zaobserwowali, że reakcje psychologiczne mogą wywoływać nadaktywność układu współczulnego i zwiększone wydzielanie katecholamin. Zmiany te mogą stanowić istotne czynniki pośredniczące w progresji miażdżycy, choroby wieńcowej serca i epizodów dławicy piersiowej. W związku z tym, oprócz konwencjonalnych interwencji terapeutycznych, w leczeniu choroby wieńcowej serca i jej powikłań należy uwzględnić terapię behawioralną (psychologiczną).
Leczenie psychologiczne choroby wieńcowej serca obejmuje przede wszystkim dwa aspekty:
Pomoc pacjentom w wypracowaniu pozytywnego, skutecznego podejścia – a mianowicie dostosowanie się do zmian środowiskowych w celu zmniejszenia powikłań i śmiertelności związanych z chorobą.
Poprzez doradztwo (obejmujące nawyki żywieniowe, styl życia, programy ćwiczeń, stosowanie leków itp.), trening relaksacyjny i terapię sugestywną dąży się do zmiany wzorców zachowań u pacjentów z chorobą wieńcową serca. Podejście to ma na celu zmniejszenie liczby zdarzeń niepożądanych u osób wykazujących zachowania typu A.
(Powyższa treść jest przeznaczona wyłącznie do użytku przez Family Doctor Online. Nieuprawnione powielanie jest zabronione).