Çocuklar için erken ortodontik tedavide nelere dikkat edilmelidir? Ne zaman başlamalıdır? Ve kim yapmalıdır? Çocukların büyüme ve gelişme modellerini kısaca özetleyerek, diş ve oklüzyon sorunlarını kendi kendinize değerlendirmenize yardımcı olur ve erken müdahale gerektiren sorunları vurgularız.
Çocukların çene kemikleri ve dişlerinin büyüme kalıpları:
İlk süt dişleri genellikle altı aylıkken çıkar ve yaklaşık iki buçuk yaşında on süt dişi (beş üst ve beş alt) tamamen çıkar. Bu dönem süt dişleri aşaması olarak adlandırılır.
Yaklaşık 6 yaşında, ilk kalıcı azı dişleri (yirmi yaş dişleri) alt çenenin arka kısmında çıkmaya başlar. Aynı zamanda, üst ve alt ön dişler yavaş yavaş süt dişlerinin yerini alır. Bu karışık dişlenme aşaması genellikle 6 yaşından yaklaşık 12 yaşına kadar sürer.
Her iki üst köpek dişi tamamen çıkıp tüm süt dişleri yer değiştirdikten sonra, kalıcı dişlenme aşaması başlar ve bundan sonra dişler artık değişmez. Maksillofasiyal bölgenin büyümesi ve gelişimi, dişlerin çıkmasıyla ilişkilidir ve sırasıyla 6 ve 12 yaşlarında iki hızlı büyüme dönemi görülür.
Çocuklarda dişlerin yanlış hizalanması ve maloklüzyonun değerlendirilmesi:
Normal süt dişleri ve kalıcı dişler düzgün bir şekilde hizalanmış dişler sergiler. Üst ve alt arka dişlerin tüberküller ve fossaları birbirine kenetlenir. Üst kesici dişler, alt kesici dişleri 3 mm'den fazla örtmemeli ve alt kesici dişlerin yaklaşık üçte ikisinin görünür olmasını sağlamalıdır. Arka dişler eşit bir oklüzyona sahip olmalı ve iyi çalışmalıdır.Buna aykırı her türlü durum, örneğin çarpık dişler, orta kesici dişler arasında diastema (boşluk), "çıkıntılı dişler", "kırık kesici dişler", "alt çene üst çeneye göre geride kalması" veya "çıkıntılı dişler", topluca maloklüzyon olarak adlandırılır (bkz. Şekil 1).
Tüm maloklüzyonlar (bkz. Şekil 1) erken ortodontik müdahale gerektirmez:Maloklüzyonlar (bkz. Şekil 1) hem diş kemeri hem de çene kemiği gelişimini içerir. Bu aşamada, optimal tedavi zamanını kaçırmamak ve gereksiz aceleye girmemek gerekir. Çene kemikleri ve diş kemerlerinin uzun gelişim süresi göz önüne alındığında, 6 ila 12 yaş arası çocuklar için sık sık düzenli kontroller pratik değildir. Çocuğun işbirliğinin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi de çok önemlidir.Çoğu maloklüzyon için (bkz. Şekil 1), 12 yaş civarında kalıcı dişler optimal tedavi zamanını temsil eder. Bu aşamadaki ortodontik müdahale, ortodontistin diş hizalaması, oklüzal ilişkiler ve yüz profilini dikkate alarak tam ağız düzeltme planı geliştirdiği kapsamlı sistemik tedaviyi oluşturur.Karışık dişlenme aşamasında birçok diş problemi ortaya çıkabilir (diş değişimi sonrası alt kesici dişlerde çapraşıklık veya üst ön dişlerde hafif diastema gibi), ancak bunlar genellikle diş değişimi sürecinin geçici belirtileridir ve kendiliğinden düzelebilir. Sorunlar devam etse bile, kalıcı dişlenme aşamasında birden fazla sorunu kapsamlı bir şekilde ele almak için geç değildir.Bu nedenle, ortodontik müdahale için "zamanlama (büyüme ve gelişme aşaması), koşullar (diş çıkarma faktörleri) ve işbirliği (çocuğun uyumu)" dikkate alınmalıdır. Aşağıdaki durumlarda erken müdahale gereklidir: Süt dişlerinin erken kaybı>Süt dişi, doğal dökülme zamanından önce şiddetli çürük nedeniyle erken kaybedilirse veya çekilirse ve kalıcı dişin altı ay içinde çıkması olası değilse, genellikle çıkarılabilir bir boşluk koruyucu gerekir. Bu, komşu dişlerin boşluğu kapatmasını önler, aksi takdirde kalıcı dişin sıkışması, yanlış hizalanması ve hatta gömülmesine neden olabilir. Müdahale edilmezse, kalıcı dişlenme aşamasında şiddetli sıkışıklık ve maloklüzyon meydana gelebilir.Bazen, yaygın çürük nedeniyle birden fazla süt azı dişi erken kaybedildiğinde, boşluk koruyucular da gerekli olabilir. Bu, çiğneme işlevini geri kazandırırken gerekli boşluğu korur ve iki hedefi aynı anda gerçekleştirir. Bu tür sorunlar genellikle uzman bir pediatrik diş hekimi tarafından çözülebilir.
Alt çene çıkıntısı
"Prognatizm" veya "alt çene çıkıntısı" olarak da adlandırılan bu durum (bkz. Şekil 1), orta oklüzyon sırasında alt dişlerin üst dişleri örtmesi ile ortaya çıkar. Isırma fonksiyonunu bozmanın ötesinde, üst çene kemiğinin gelişimini kısıtlayabilir, yüz estetiğini etkileyebilir ve hatta psikolojik sağlığı etkileyebilir, bu da proaktif erken müdahaleyi gerekli kılar.Diş ve çene uyumsuzluğunun erken düzeltilmesi için genellikle çocukların tedaviye işbirliği yapabileceği 3-5 yaş aralığını veya üst ve alt ön dişlerin tamamen yenilenmesinden sonraki 8-11 yaş aralığını hedefliyoruz. Ön dişlerin yenilenme aşamasında olan 6-8 yaş arası çocuklar, değerlendirmemizi zorlaştırmaktadır; ayrıca, bazı süt dişlerinin alt çene çıkıntısı, ön dişlerin yenilenmesinden sonra kendiliğinden düzelebilir ve müdahaleye gerek kalmayabilir.Bu nedenle, genellikle bu dönemde alt çene geriliği tedavisi yapmıyoruz. Optimum tedavi önerisi sunmak için, diş tersine dönme şiddetini (bkz. Şekil 1), ebeveynlerin alt çene geriliği olup olmadığını ve diğer faktörleri kapsamlı bir şekilde değerlendirecek bir ortodonti uzmanına danışmanız tavsiye edilir. Tek Taraflı Çiğneme Normal şartlarda, bireyler yiyecekleri arka dişlerinin her iki tarafını kullanarak çiğnerler.Ancak, bazı çocuklar diş çürümesi veya karşı tarafta yanlış hizalanmış diş çıkması gibi faktörler nedeniyle tek taraflı çiğneme alışkanlığı geliştirir. Zamanla bu, tek taraflı ısırmaya yol açar ve "asimetrik yüz" (bir tarafın diğerinden daha büyük görünmesi) gibi yüz asimetrisine neden olur. Bu durum erken müdahale gerektirir. Ortodontistler, çocukların yanlış ısırma alışkanlıklarını düzeltmelerine ve normal çene kemiği gelişimini yönlendirmelerine yardımcı olmak için aparatlar kullanır.
Olumsuz Alışkanlıklar
Küçük çocuklar büyüme ve gelişme sırasında ağız aşamasına girerler, ancak bu aşama genellikle kısadır ve aşırı endişe gerektirmez. Parmak emme veya alt dudağı ısırma gibi kalıcı alışkanlıklar, üst dişlerin çıkıntı yapmasına ve alt çenenin geri çekilmesine neden olarak, dişlerin öne çıkmasına veya çenenin geri çekilmesine neden olabilir.Eğitim veya ikna yoluyla bu tür alışkanlıkları aşamayan çocuklar için ortodontik müdahale gerekir. Bu, alışkanlığı giderirken aynı zamanda dişlerin ve çene kemiklerinin doğru gelişimini sağlar.Gerçekte, ağız solunumu hem sürekli açık ağız pozisyonu hem de ağız solunumu gerektirir. Bu genellikle burun hava yolu tıkanıklığına pasif bir tepki olarak ortaya çıkar. Bu nedenle, ortodontik müdahaleyi düşünmeden önce adenoid hipertrofisi veya bademcik büyümesi gibi burun sorunlarını teşhis etmek ve tedavi etmek için KBB uzmanına danışmak çok önemlidir.
Son not:
Ebeveynler, tedavinin gecikmesinden korktukları için çocuklarının diş ve yüz görünümleri konusunda aşırı endişe duyduklarını bilmelidir.Piyasada çocuklar için çeşitli hazır veya yarı özelleştirilmiş "ortodontik cihazlar" bulunmaktadır ve bazıları doktor reçetesi olmadan da temin edilebilmektedir. Bu cihazların kapsamı ve etkinliği genellikle abartılmaktadır ve sonraki tedavinin karmaşıklığını azaltamamakta veya kalıcı dişlenme aşamasında kapsamlı ortodontik müdahaleyi önleyememektedir. Bu da bazı çocuklar için gereksiz erken tedaviye yol açarak zaman, çaba ve para kaybına neden olmaktadır.
Nitelikli bir ortodontist, çocuğun diş ve çenelerinin gelişim aşamasına göre en uygun tedavi önerilerini sunacaktır. Çoğu zaman, sadece onların profesyonel tavsiyeleri bile ebeveynlerin endişelerini giderebilir. Bu nedenle, en akıllıca yaklaşım, çocuklarda iyice diş fırçalama ve düzenli diş kontrolleri gibi iyi alışkanlıklar kazandırırken, gerekli tedaviler için en uygun zamanı belirlemek üzere bir ortodonti uzmanına danışmaktır.