Na czym powinno polegać wczesne leczenie ortodontyczne dzieci? Kiedy należy je rozpocząć? Kto powinien je przeprowadzać? Krótko opisując wzorce wzrostu i rozwoju dzieci, pomagamy w samodzielnej ocenie problemów stomatologicznych i zgryzu, wskazując kwestie wymagające wczesnej interwencji.
Wzory wzrostu szczęki i zębów dzieci:
Pierwsze zęby sieczne mleczne wyrzynają się zazwyczaj w wieku około sześciu miesięcy, a wszystkie dziesięć zębów mlecznych (pięć górnych i pięć dolnych) wyrzyna się całkowicie w wieku około dwóch i pół roku. Okres ten nazywany jest fazą uzębienia mlecznego.
W wieku około 6 lat pierwsze zęby stałe (zęby mądrości) zaczynają wyrzynać się w tylnej części żuchwy. Jednocześnie górne i dolne zęby przednie stopniowo zastępują zęby mleczne. Faza uzębienia mieszanego trwa zazwyczaj od 6 do około 12 roku życia.
Po całkowitym wyrżnięciu się obu kłów szczęki i wymianie wszystkich zębów mlecznych rozpoczyna się etap uzębienia stałego, po którym nie następuje już dalsza wymiana zębów. Wzrost i rozwój okolicy szczękowo-twarzowej koreluje z wyrzynaniem się zębów, charakteryzującym się dwoma okresami szybkiego wzrostu, odpowiednio w wieku około 6 i 12 lat.
Jak oceniać nieprawidłowe ustawienie zębów i wadę zgryzu u dzieci:
Normalne uzębienie mleczne i stałe charakteryzuje się równo ułożonymi zębami. Wzgórki i zagłębienia górnych i dolnych zębów tylnych zazębiają się. Górne siekacze powinny pokrywać dolne siekacze nie więcej niż 3 mm, pozostawiając widoczne około dwie trzecie dolnych siekaczy. Zęby tylne powinny mieć równe zgryz i dobrze funkcjonować.Wszelkie odchylenia od tej normy, takie jak krzywe zęby, diastema (szparę) między środkowymi siekaczami, „wystające zęby”, „ wyszczerbione siekacze”, „przodozgryz” lub „wystające zęby”, określa się zbiorczo jako wadę zgryzu (patrz rysunek 1). Nie wszystkie wady zgryzu (patrz rysunek 1) wymagają wczesnej interwencji ortodontycznej:Wady zgryzu (patrz rysunek 1) dotyczą zarówno rozwoju łuku zębowego, jak i kości szczęki. Na tym etapie nie można przegapić optymalnego okresu leczenia, ani też działać w pośpiechu. Biorąc pod uwagę długi okres rozwoju kości szczęki i łuku zębowego, częste regularne kontrole dzieci w wieku od 6 do 12 lat są niepraktyczne. Niezbędna jest również kompleksowa ocena współpracy dziecka.W przypadku większości wad zgryzu (patrz rysunek 1) optymalnym okresem na leczenie jest wiek około 12 lat, kiedy to pojawia się stałe uzębienie. Interwencja ortodontyczna na tym etapie polega na systematycznej terapii ortodontycznej, w ramach której lekarz opracowuje kompleksowy plan leczenia uwzględniający wyrównanie zębów, relacje zgryzowe i profil twarzy.Chociaż w fazie uzębienia mieszanego może pojawić się wiele problemów stomatologicznych, takich jak stłoczenie dolnych siekaczy po wymianie zębów lub niewielka diastema w górnych przednich zębach, są to często tymczasowe objawy procesu wymiany zębów i mogą ustąpić samoistnie. Nawet jeśli problemy utrzymują się, jednoczesne rozwiązanie wielu problemów w fazie uzębienia stałego nie jest zbyt późne.Dlatego też interwencja ortodontyczna wymaga uwzględnienia „czasu (etapu wzrostu i rozwoju), warunków (czynników związanych z wyrzynaniem się zębów) oraz współpracy (posłuszeństwa dziecka)”.
Następujące sytuacje wymagają wczesnej interwencji:
Przedwczesna utrata zębów mlecznych
W przypadku przedwczesnej utraty lub usunięcia zęba mlecznego z powodu poważnej próchnicy przed naturalnym terminem wypadnięcia, a także jeśli ząb stały prawdopodobnie nie wyrzynie się w ciągu sześciu miesięcy, często konieczne jest zastosowanie ruchomego aparatu utrzymującego przestrzeń (podobnego do tymczasowej protezy). Pozwala to zachować miejsce dla zęba stałego, zapobiegając zamknięciu luki, które mogłoby prowadzić do stłoczenia, nieprawidłowego ustawienia, a nawet zatrzymania zęba. Niezastosowanie się do tego zalecenia może skutkować znacznym stłoczeniem i nieprawidłowym ustawieniem zębów w fazie uzębienia stałego.Czasami, gdy wiele zębów mlecznych przedwcześnie wypadnie z powodu rozległej próchnicy, konieczne jest również zastosowanie aparatów utrzymujących przestrzeń. Pozwala to zachować niezbędną przestrzeń, jednocześnie przywracając funkcję żucia, osiągając w ten sposób dwa cele jednocześnie. Takie problemy mogą być zazwyczaj rozwiązywane przez specjalistę stomatologa dziecięcego.
Wgryzanie dolne
Stan ten, zwany również „prognatyzmem” lub „wgryzaniem dolnym” (patrz rysunek 1), występuje, gdy dolne zęby zakrywają górne zęby podczas środkowej fazy zgryzu. Oprócz upośledzenia funkcji zgryzu może on ograniczać rozwój kości szczęki, wpływać na estetykę twarzy, a nawet wpływać na samopoczucie psychiczne, co wymaga proaktywnej wczesnej interwencji.Zazwyczaj skupiamy się na dzieciach w wieku 3-5 lat, które są w stanie współpracować podczas leczenia, lub w wieku 8-11 lat, po całkowitej wymianie przednich zębów górnych i dolnych, w celu wczesnej korekty nieprawidłowego ustawienia zębów i szczęki. Dzieci w wieku 6-8 lat, które są w fazie wymiany przednich zębów, utrudniają nam ocenę; ponadto niektóre przypadki zgryzu głębokiego w uzębieniu mlecznym mogą ulec samokorekcie po wymianie przednich zębów, eliminując potrzebę interwencji.Dlatego zazwyczaj powstrzymujemy się od leczenia przodozgryzu w tym okresie. Zaleca się konsultację ze specjalistą ortodontą, który kompleksowo oceni stopień odwrócenia uzębienia (patrz rysunek 1), czy rodzice mają przodozgryz oraz inne czynniki, aby zapewnić optymalne zalecenia dotyczące leczenia. Jednostronne żucie W normalnych warunkach ludzie żują pokarm, używając obu stron tylnych zębów.Jednak niektóre dzieci nabierają długotrwałego nawyku żucia po jednej stronie z powodu takich czynników, jak próchnica lub nieprawidłowe wyrzynanie się zębów po przeciwnej stronie. Z czasem prowadzi to do jednostronnego zgryzu, powodującego asymetrię twarzy, np. „asymetryczną twarz” (jedna strona wydaje się większa od drugiej). Wymaga to wczesnej interwencji. Ortodonci stosują aparaty ortodontyczne, aby pomóc dzieciom skorygować nieprawidłowe wzorce zgryzu i ukierunkować prawidłowy rozwój kości szczęki.
Niekorzystne nawyki
Małe dzieci przechodzą etap oralny podczas wzrostu i rozwoju, jednak faza ta jest zazwyczaj krótka i nie wymaga szczególnej uwagi. Utrzymujące się nawyki, takie jak ssanie kciuka lub gryzienie dolnej wargi, mogą powodować wysunięcie górnych zębów i cofnięcie dolnej szczęki, co objawia się wystającymi zębami lub cofniętym podbródkiem.Jeśli dzieci nie są w stanie porzucić takich nawyków wyłącznie poprzez edukację lub perswazję, konieczna staje się interwencja ortodontyczna. Pozwala to wyeliminować nawyk, jednocześnie kierując prawidłowym rozwojem zębów i kości szczęki.W rzeczywistości oddychanie przez usta wymaga zarówno utrzymywania pozycji z otwartymi ustami, jak i oddychania przez usta. Często jest to bierna reakcja na niedrożność dróg oddechowych nosa. Dlatego przed podjęciem decyzji o interwencji ortodontycznej należy skonsultować się z laryngologiem w celu zdiagnozowania i leczenia problemów z nosem, takich jak przerost migdałków lub powiększenie migdałków.
Uwaga końcowa:
Rodzice powinni mieć świadomość, że obecnie wielu z nich odczuwa nadmierny niepokój o wygląd zębów i twarzy swoich dzieci, obawiając się opóźnień w leczeniu.Na rynku dostępne są różne gotowe lub pół-indywidualne „aparaty ortodontyczne” dla dzieci, a niektóre z nich można nabyć nawet bez recepty. Zakres i skuteczność tych urządzeń są często wyolbrzymiane, nie zmniejszając złożoności późniejszego leczenia ani nie pozwalając uniknąć kompleksowej interwencji ortodontycznej w fazie uzębienia stałego. Prowadzi to do niepotrzebnego wczesnego leczenia niektórych dzieci, marnując czas, wysiłek i pieniądze.
Wykwalifikowany ortodonta przedstawi optymalne zalecenia dotyczące leczenia w oparciu o etap rozwoju zębów i szczęki dziecka. Często sama profesjonalna porada może złagodzić obawy rodziców. Dlatego najrozsądniejszym podejściem jest kultywowanie u dzieci dobrych nawyków, takich jak dokładne szczotkowanie zębów i regularne wizyty kontrolne u dentysty, przy jednoczesnej konsultacji ze specjalistą ortodontą w celu ustalenia najbardziej odpowiedniego terminu ewentualnego leczenia.